Een wond ligt schoon en rood in het wondbed, een tweede lekt fors door het verband heen, een derde zit nog vol geel beslag. Drie wonden, drie verschillende verbanden. Het assortiment moderne wondbedekkers is groot, en de keuze tussen schuim, hydrocolloïd, alginaat, een wondcontactlaag of een antimicrobieel verband bepaalt mede hoe snel een wond geneest. Dit overzicht zet de belangrijkste verbandtypen op een rij en koppelt ze aan het soort wond waarvoor ze bedoeld zijn.
De rode draad is steeds dezelfde: beoordeel eerst de wond, kies daarna het verband. Voor de diepere afweging per verbandtype staan losse artikelen klaar in de kennisbank; deze gids verbindt ze en wijst de weg.
Kort samengevat
- Een vochtig wondmilieu versnelt de genezing: epithelialisatie verloopt in een vochtige wond ongeveer vijftig procent sneller dan onder een droge korst.
- De kleur van het wondbed (zwart, geel of rood volgens het WCS-model) en de hoeveelheid exsudaat sturen de verbandkeuze sterker dan het merk.
- Schuimverband past bij matig tot sterk exsuderende wonden, hydrocolloïd bij oppervlakkige wonden met weinig vocht, alginaat bij sterk exsuderende of bloedende wonden.
- Een wondcontactlaag of zalfgaas beschermt kwetsbaar weefsel en voorkomt dat het verband aan de wond vastkleeft.
- Antimicrobiële verbanden met zilver, honing of PHMB zijn bedoeld voor geïnfecteerde of infectiegevoelige wonden, en worden na ongeveer twee weken opnieuw beoordeeld.
Vochtige wondbehandeling als uitgangspunt
Het uitgangspunt onder vrijwel elke moderne wondbedekker is vochtige wondbehandeling. Onderzoek uit de jaren zestig, oorspronkelijk op varkenshuid, toonde aan dat een wond in een vochtig milieu sneller geneest dan een wond die aan de lucht uitdroogt. In een vochtige omgeving kunnen cellen migreren en het wondoppervlak overgroeien; de epithelialisatie verloopt ongeveer vijftig procent sneller. Een uitdrogende korst werkt juist als een barrière waar nieuwe huidcellen onderdoor moeten kruipen.
Vochtig betekent niet nat. De kunst is een balans: genoeg vocht om het wondbed soepel te houden, niet zo veel dat de wondranden verweken (maceratie). Die balans is precies waar de verbandkeuze om draait. Een verband dat te weinig absorbeert laat een sterk lekkende wond verzuipen, een te sterk absorberend verband droogt een rustige wond uit. Het juiste verband stemt het vochtbeheer af op wat de wond op dat moment afgeeft.
De wond beoordelen: kleur en exsudaat
Voordat een verband in beeld komt, vraagt de wond om een beoordeling. In de Nederlandse wondzorg is het WCS-classificatiemodel daarvoor een gangbaar hulpmiddel. Het deelt wonden in op de kleur van het wondbed:
- Zwart: necrotisch (dood) weefsel. Dit moet eerst opgeruimd worden voordat de wond verder kan helen.
- Geel: fibrineus beslag, vaak met veel exsudaat en soms geïnfecteerd. De wond vraagt om reiniging en het oplossen van het gele beslag.
- Rood: vitaal granulatieweefsel, korrelig en glanzend. Dit wondbed moet beschermd worden en mag niet uitdrogen.
In de praktijk is een wond zelden helemaal zwart, geel of rood; vaak komen meerdere kleuren tegelijk voor. Naast de kleur telt de hoeveelheid exsudaat: een droge of licht vochtige wond vraagt iets anders dan een matig of sterk lekkende wond. Een bredere structuur achter deze beoordeling is het TIME-concept (Tissue, Infection/inflammation, Moisture, Edge), dat clinici sinds 2003 helpt de belemmeringen voor genezing systematisch langs te lopen: de staat van het wondbed, infectie en ontsteking, de vochtbalans en de wondranden. Hoe het TIME-model stap voor stap wordt toegepast, van beoordeling tot evaluatie, staat in het aparte artikel TIME-model: van beoordeling tot aanpak. Dit overzicht sluit daarop aan met de vertaling naar de verbandkeuze.
De belangrijkste typen wondbedekkers op een rij
De volgende tabel zet de meest gebruikte verbandtypen naast elkaar op de punten die er bij de keuze toe doen: het exsudaatniveau waarvoor ze bedoeld zijn, de gangbare wisselfrequentie en of het verband op zichzelf staat of een afdekkend tweede verband nodig heeft.
| Verbandtype | Exsudaat | Wisselfrequentie | Primair of secundair nodig |
|---|---|---|---|
| Schuim | Matig tot sterk | Tot 7 dagen | Primair, vaak zelfklevend |
| Hydrocolloïd | Weinig tot matig | Tot 7 dagen | Primair, zelfklevend |
| Alginaat | Matig tot sterk | 1 tot 4 dagen | Secundair verband nodig |
| Wondcontactlaag / zalfgaas | Alle niveaus | Volgt het tweede verband | Secundair verband nodig |
| Antimicrobieel | Wisselend | Beoordeel na 2 weken | Wisselend |
| Film / eilandverband | Geen tot weinig | Tot enkele dagen | Primair |
Schuimverband neemt veel vocht op en laat de huid ademen, geschikt voor matig tot sterk exsuderende wonden zoals decubitus en ulcus cruris. Het kan tot zeven dagen blijven zitten zolang er geen lekkage is en het verband niet voor driekwart verzadigd raakt. De afweging tussen niet-hechtend, zelfklevend en de varianten voor hiel en sacrum staat in Schuimverband kiezen.
Hydrocolloïdverband is een zelfklevend verband dat bij contact met wondvocht een gel vormt en zo een vochtig milieu vasthoudt. Het past bij oppervlakkige wonden met weinig exsudaat en ondersteunt autolytische reiniging, maar is niet bedoeld voor sterk lekkende of geïnfecteerde wonden. Meer hierover in Hydrocolloïdverband kiezen.
Alginaat bestaat uit vezels die in contact met wondvocht een gel vormen en veel exsudaat vasthouden; daarnaast heeft het een bloedstelpende werking. Het is bedoeld voor matig tot sterk exsuderende en bloedende wonden en voor het opvullen van wondholtes. Omdat alginaat zelf niet kleeft, is altijd een afdekkend verband nodig. Zie Alginaat- en hydrofiberverband kiezen.
Wondcontactlagen en zalfgazen liggen rechtstreeks op de wond en voorkomen dat het bovenliggende verband vastkleeft aan kwetsbaar weefsel. Ze beschermen granulatieweefsel en fragiele huid, bijvoorbeeld bij skin tears. De keuze tussen siliconen wondcontactlagen en de klassieke vette gazen staat in Wondcontactlaag of zalfgaas kiezen.
Antimicrobiële verbanden met zilver, honing of PHMB remmen micro-organismen in het wondbed en zijn bedoeld voor geïnfecteerde of infectiegevoelige wonden. Het advies is ze gericht in te zetten en na ongeveer twee weken te beoordelen of voortzetting zinvol is. Meer in Antimicrobiële wondverbanden: zilver en honing.
Film- en eilandverbanden sluiten een oppervlakkige of gehechte wond af. Een transparante film is waterdicht maar laat damp door en is geschikt voor wonden met nauwelijks exsudaat; een eilandverband heeft een absorberend kussentje voor postoperatieve wonden. Zie Film- en eilandverband kiezen.
Van wondtype naar verband: een keuzelijn
De beoordeling laat zich vertalen naar een eenvoudige redenering. Bij een rode, granulerende wond met weinig vocht volstaat bescherming: een wondcontactlaag of een dun hydrocolloïd. Bij een rode wond die matig tot sterk lekt, ligt schuim of alginaat met een afdekkend verband voor de hand. Bij een gele, sterk exsuderende wond gaat de aandacht naar reiniging en vochtopname, vaak met alginaat of een superabsorberend verband. Een zwarte, necrotische wond vraagt eerst om opruiming van het dode weefsel (debridement of autolyse onder een vochtvasthoudend verband) voordat de overige keuzes spelen. Zodra er tekenen van infectie zijn, komt een antimicrobieel verband in beeld, met een duidelijke evaluatie na twee weken.
Wondreiniging hoort bij de keuze
Een verband werkt alleen op een schone wond. Reiniging met een fysiologische zoutoplossing of een wondspoeloplossing hoort daarom bij elke verbandwissel. Bij vastzittend beslag of een vermoeden van biofilm wordt vaker gekozen voor een spoeloplossing op basis van polyhexanide. In het assortiment vindt u onder meer Prontosan wondspoeloplossing en natriumchloride 0,9% voor het reinigen van het wondbed.
Gerelateerde producten
In ons assortiment vindt u van elk besproken verbandtype meerdere varianten en maten. Een greep ter oriëntatie:
- Mepilex schuimverband 10 x 10 cm: zacht siliconen schuimverband voor matig tot sterk exsuderende wonden.
- Suprasorb H hydrocolloïdverband: voor oppervlakkige wonden met weinig exsudaat.
- Melgisorb Plus alginaatverband 10 x 10 cm: voor sterk exsuderende en bloedende wonden.
- Atrauman zalfkompres: atraumatische wondcontactlaag onder een absorberend verband.
- Mepore wondpleister: eilandverband voor postoperatieve en gehechte wonden.
Verder lezen in de Remka kennisbank
Dit overzicht geeft het kader. Voor de keuzes binnen elk verbandtype werken we losse artikelen uit:
- Schuimverband kiezen: niet-hechtend, zelfklevend en de varianten voor hiel en sacrum.
- Hydrocolloïdverband kiezen: wanneer en hoe een hydrocolloïd inzetten.
- Alginaat- en hydrofiberverband kiezen: voor sterk exsuderende en bloedende wonden.
- Wondcontactlaag of zalfgaas kiezen: bescherming van kwetsbaar weefsel.
- Antimicrobiële wondverbanden: zilver en honing: bij geïnfecteerde wonden.
- Film- en eilandverband kiezen: voor oppervlakkige en postoperatieve wonden.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Voor specifieke patiëntsituaties zijn de beoordeling van de behandelend arts of wondverpleegkundige en de productinformatie van de fabrikant leidend.
Welk verband uiteindelijk past, hangt af van de wond, de fase van genezing en het beleid van de praktijk of instelling; ons assortiment dekt alle besproken typen, zodat een wisseling tussen verbandtypen vanuit één leverancier te regelen is.
