Patiëntentransfer

Het tillen van een patiënt zonder hulpmiddel is in vrijwel alle Nederlandse zorginstellingen niet langer toegestaan, sinds de Arbo-richtlijn 2007 voor de zorgsector geldt een gewichtsgrens van circa 23 kg per tilbeweging onder ideale omstandigheden, in de praktijk veel lager bij ongunstige werkpostuur. Voor patiëntentransfer betekent dit: hulpmiddelen zijn niet luxe maar verplicht. De keuze tussen sliderboard, glij-laken, transferbelt en til-lift hangt af van de mobiliteit van de patiënt, het type transfer en de procedure van de zorgafdeling.

Het transferhulpmiddel-spectrum loopt van eenvoudige glijdoeken tot uitgebreide passieve tilliftsystemen. Passieve liftsystemen (Aris, Maxi, Sara) komen vrijwel altijd van gespecialiseerde leveranciers; mobiele en handbediende hulpmiddelen (sliderboards, glij-lakens, transferbelts) behandelen we hieronder.

Transferhulpmiddelen per type transfer

Bed-naar-stoel transfer (zittend mobiel)

Een sliderboard (kunststof plank met gladde oppervlakken) wordt tussen bed en stoel geplaatst; de patiënt schuift zelf of met lichte hulp over het board. Voor patiënten met romp-stabiliteit maar verminderde beenkracht. Standaard 50-70 cm lang, hoogte gelijk aan zit-niveau.

Bed-naar-bed transfer (liggend)

Glij-lakens en transfersheets met polyamide-coating verminderen wrijving aanzienlijk; twee personen kunnen een 80 kg patiënt zijwaarts schuiven over het laken in plaats van tillen. Eenmalige glijdoeken (in standaard ziekenhuisuitrusting) en herbruikbare textiele uitvoeringen voor thuiszorg.

Stoel-naar-stoel of in-stoel-positionering

Draai-kussens (turntables) met laag-wrijvingscoating maken zittende rotatie van de patiënt mogelijk zonder dat de zorgverlener moet draaien-tillen. Vooral in auto's (in-uitstappen patiënt) en in stoel-positionering bij verzorging.

Staan-zit transfers

Een transferbelt (heupgordel met handvatten) geeft de zorgverlener een gecontroleerd hef- en steunpunt zonder dat de patiënt onder de oksels moet worden gepakt, ergonomisch beter voor zorgverlener en comfortabeler voor patiënt. Voor patiënten die wel zelf kunnen staan met ondersteuning maar niet stabiel zijn.

Volledige tillift bij niet-mobiele patiënt

Passieve liftsystemen (mobiel of plafondrail) voor patiënten die geen gewicht op de benen kunnen dragen. Gangbaar in zorginstellingen; voor thuissituatie verstrekking via WMO of zorgverzekeraar na ergotherapeutische beoordeling.

procedure-efficientie en veiligheid

De Arbo-richtlijn voor tillen

De maximale tilkracht onder ideale omstandigheden is 23 kg; bij rugkromming, draaiing of slechte tilhoogte daalt deze tot 6-10 kg. Voor patiëntentransfer betekent dit feitelijk: nooit meer tillen dan strict noodzakelijk, altijd hulpmiddelen gebruiken voor verplaatsingen van meer dan een paar kilo gewicht.

Het beoordelingsmoment vóór de transfer

Voor elke transfer beoordeelt de zorgverlener: kan de patiënt zelf staan? Kan hij eenvoudig schuiven? Heeft hij romp-stabiliteit? Welke richting moet hij verplaatsen? Op basis van deze beoordeling wordt het juiste hulpmiddel gekozen. Een sliderboard helpt niets bij een patiënt die volledig liggend moet blijven; een glij-laken is overbodig voor iemand die zelf kan opstaan.

Werken met twee zorgverleners

Voor specifieke transfers is twee-personen-werk verplicht volgens de Arbo-richtlijn: bed-naar-bed bij grotere patiënten, transfer bij verminderd bewustzijn en specifieke hoog-risico-situaties. Een geprotocolleerde werkwijze (telling vooraf, beweging op signaal, gelijktijdige actie) maakt twee-persoons-transfers veilig en efficiënt.

Materialen en levensduur

Glij-lakens (gangbaar polyester met polyurethaan-coating) gaan bij intensief gebruik 1-3 jaar mee voordat de coating slijtage vertoont. Sliderboards (high-density polyethyleen) zijn vrijwel onverwoestbaar bij correct gebruik. Transferbelts (canvas met klitteband-sluiting) gaan 3-6 jaar mee bij dagelijks gebruik; sluitingen kunnen na verloop van tijd minder positief sluiten. Reiniging volgens fabrikantsinstructie; voor herbruikbare glij-lakens is wassen op 60 of 90 °C standaard, voor besmette lakens 90 °C verplicht.

Veelgestelde vragen

Welk hulpmiddel voor bed-naar-stoel transfer?

Bij patiënt met romp-stabiliteit en wat beenkracht: een sliderboard. Bij patiënt zonder beenkracht maar met romp-stabiliteit: glij-laken plus tweepersoons-handeling. Bij patiënt zonder enige zelfkracht: passieve tillift.

Wat is een transferbelt?

Een gordel die om het middel van de patiënt wordt aangebracht, met handvatten waar de zorgverlener aan kan steunen tijdens een staand-zittend transfer. Geeft een veiliger en ergonomischer hefpunt dan onder de oksels grijpen en geeft de patiënt zelf controle over de beweging.

Hoeveel weegt een sliderboard?

Standaard kunststof sliderboards wegen 1,5-3 kg afhankelijk van afmetingen. Lichtgewicht en eenvoudig hanteerbaar voor zorgverleners; in een ziekenhuiskamer of woonkamer eenvoudig opbergbaar onder bed of in een kast.

Mag één persoon een transfer doen?

Voor lichte transfers (sliderboard met meewerkende patiënt, transferbelt bij staand-zittende patiënt) kan één zorgverlener volstaan. Voor zwaardere transfers (volledig liggend, niet-mobiele patiënt, gewicht boven 70 kg in moeilijke positie) is twee-personen-werk verplicht volgens Arbo-richtlijn.

Hoe vaak moet een glij-laken worden gewassen?

Tussen patiënten verplicht voor herbruikbare uitvoeringen; bij dezelfde patiënt periodiek volgens hygiëne-protocol. Wasinstructie volgens fabrikant: gangbaar 60 °C voor reguliere reiniging, 90 °C voor desinfectie bij besmettingsrisico.

Welke transferhulpmiddelen voor de thuiszorg?

Voor thuiszorg: sliderboards (zelf-mobiele patiënten), glij-lakens (bed-mobiele), transferbelts (assisted standing). Voor patiënten zonder enige mobiliteit: passieve tillift via WMO-verstrekking. Mantelzorgers wordt aangeraden cursus 'patiëntentilkennis' te volgen via thuiszorgorganisatie.