Een diepe wond die fors vocht afgeeft, een wondholte die opgevuld moet worden, een oppervlak dat licht blijft bloeden na debridement: dit zijn de situaties waarvoor alginaat en hydrofiber gemaakt zijn. Beide vezelverbanden nemen grote hoeveelheden exsudaat op en vormen daarbij een gel die het wondbed vochtig houdt. Ze werken alleen anders dan een schuim of hydrocolloïd: ze kleven niet zelf en vragen altijd om een afdekkend verband.
Dit artikel legt uit hoe alginaat en hydrofiber werken, hoe ze van elkaar verschillen en wanneer ze passen. Voor het brede kader is er de overzichtsgids Welk wondverband wanneer.
Kort samengevat
- Alginaat bestaat uit vezels van zeewier die in contact met wondvocht een gel vormen en veel exsudaat vasthouden.
- Het heeft een bloedstelpende werking en is daardoor geschikt voor licht bloedende wonden en wonden na debridement.
- Een hydrofiberverband (gellend vezelverband) doet iets vergelijkbaars, maar vormt een meer samenhangende gel en sluit zich nauw om het wondbed.
- Beide verbanden kleven niet zelf: er is altijd een afdekkend tweede verband nodig.
- Alginaat heeft vocht nodig om te werken en is daarom niet geschikt voor droge wonden of wonden met weinig exsudaat.
Hoe alginaat werkt
Alginaatverband wordt gemaakt van calciumalginaat, een vezel uit bruinwier. Zodra de vezels wondvocht opnemen, wisselen de calciumionen uit het verband met natriumionen uit het exsudaat. De vezels zwellen daarbij op tot een vochtige gel die het wondbed bedekt en grote hoeveelheden vocht vasthoudt. Die uitwisseling verklaart ook de bloedstelpende eigenschap: het vrijgekomen calcium speelt een rol in de bloedstolling, waardoor alginaat licht bloedende oppervlakken helpt droogleggen.
Door dat hoge absorptievermogen is alginaat bij uitstek bedoeld voor matig tot sterk exsuderende wonden: decubitus, ulcus cruris, geïnfecteerde wonden in combinatie met andere maatregelen, en wonden na chirurgisch of scherp debridement. De gelvorming houdt het wondbed vochtig terwijl het overtollige vocht wordt weggenomen.
Kompres of tamponade
Alginaat komt in twee vormen, afgestemd op de wondvorm. Een plat kompres legt u op een oppervlakkige, sterk lekkende wond, zoals het Suprasorb A calciumalginaatkompres 10 x 10 cm van Lohmann & Rauscher of het Melgisorb Plus alginaatverband 10 x 10 cm van Mölnlycke.
Voor een diepe wond of wondholte bestaat de tamponade: een lint of streng alginaat dat losjes in de holte wordt gebracht zodat ook daar exsudaat wordt opgenomen en de holte van binnenuit kan dichtgroeien. Een voorbeeld is de Suprasorb A calciumalginaat-tamponade 2 x 45 cm. Belangrijk is de holte niet vol te proppen: het materiaal zwelt op en moet ruimte houden. Een ander vlak alginaat in het assortiment is het Decifera alginaat 10 x 10 cm.
Hydrofiber: het gellende vezelverband
Naast alginaat bestaat het hydrofiberverband, ook wel gellend vezelverband genoemd. Het lijkt op alginaat in vorm en gebruik, maar de vezels vormen bij contact met vocht een meer samenhangende, zachte gel die het exsudaat vooral verticaal opneemt en zo de wondranden droger houdt. Dat maakt hydrofiber interessant bij sterk lekkende wonden waar het beschermen van de omringende huid telt. In het assortiment is dit terug te vinden als het Suprasorb Liquacel Pro gellend vezelkompres. Net als alginaat kleeft hydrofiber niet zelf en heeft het een afdekkend verband nodig.
Altijd een afdekkend verband
Omdat alginaat en hydrofiber zelf niet kleven, is een afdekkend tweede verband nodig dat ze op hun plaats houdt en mee absorbeert. De keuze daarvan hangt af van de hoeveelheid exsudaat. Bij minder vocht volstaat een transparante film; bij veel vocht ligt een absorberend eilandverband of een schuimverband meer voor de hand. In de praktijk is de combinatie alginaat in de wond met een schuimverband eroverheen een veelgebruikte aanpak bij sterk exsuderende wonden. Meer over die afdeklaag staat in de artikelen over het schuimverband en het film- en eilandverband.
Wanneer wel, wanneer niet
Alginaat en hydrofiber horen thuis bij wonden die matig tot sterk exsuderen, bij wondholtes die opvulling vragen en bij licht bloedende oppervlakken. De combinatie van hoge absorptie, gelvorming en (bij alginaat) een bloedstelpend effect maakt ze daar de gerichte keuze.
Op een droge of nauwelijks lekkende wond werken ze juist averechts. Zonder voldoende vocht vormt de vezel geen gel, droogt hij uit en kan hij aan het wondbed vastkleven, wat het verwijderen pijnlijk maakt en het wondbed beschadigt. Voor droge wonden passen een hydrogel of een hydrocolloïd beter. Voor een afgewogen keuze geldt steeds: beoordeel eerst hoeveel de wond afgeeft.
Wisselen
De wisselfrequentie volgt het exsudaat. Bij een sterk lekkende wond zijn de eerste dagen soms een of meer wissels per dag nodig; zodra de productie afneemt kan het verband twee tot vier dagen blijven zitten. Het juiste moment is goed te zien aan de gel: zolang er nog droog, niet-gegeleerd vezelmateriaal in de wond ligt, kan het verband blijven; is alles tot gel omgezet en raakt de afdeklaag verzadigd, dan is wisselen aan de orde. Spoel bij het verwijderen zo nodig met een fysiologische zoutoplossing zodat gelresten loslaten zonder aan het wondbed te trekken.
Alginaat met zilver bij infectie
Bij een sterk exsuderende wond met tekenen van infectie bestaat alginaat ook in een uitvoering met zilver, die de absorptie combineert met een antimicrobiële werking. Voorbeelden zijn het Melgisorb Ag alginaatverband 10 x 10 cm en het Suprasorb A+AG antimicrobieel calciumalginaatkompres. Deze horen bij de gerichte, tijdelijke inzet van antimicrobiële verbanden die in het artikel over antimicrobiële wondverbanden wordt besproken.
Gerelateerde producten
In ons assortiment vindt u alginaat als kompres en tamponade, plus het gellende vezelverband:
- Melgisorb Plus alginaatverband 10 x 10 cm: plat kompres voor sterk exsuderende wonden.
- Suprasorb A calciumalginaatkompres 5 x 5 cm: voor kleinere sterk lekkende wonden.
- Suprasorb A calciumalginaat-tamponade 2 x 45 cm: voor het opvullen van wondholtes.
- Decifera alginaat 10 x 10 cm: vlak alginaatkompres, steriel.
- Suprasorb Liquacel Pro gellend vezelkompres: hydrofiber voor sterk lekkende wonden.
- Melgisorb Ag alginaatverband 10 x 10 cm: alginaat met zilver voor geïnfecteerde wonden.
Verder lezen
Voor het overzicht van alle verbandtypen is er de gids Welk wondverband wanneer. Alginaat en hydrofiber worden vrijwel altijd gecombineerd met een afdeklaag: zie Schuimverband kiezen en Film- en eilandverband kiezen.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Voor specifieke patiëntsituaties zijn de beoordeling van de behandelend arts of wondverpleegkundige en de productinformatie van de fabrikant leidend.
De keuze tussen een kompres, een tamponade en een gellend vezelverband hangt af van de wondvorm en de hoeveelheid exsudaat; ons assortiment dekt alle drie, inclusief de uitvoering met zilver.
