Katheters & Urine

De keuze tussen een Foley-blaaskatheter en een Nelaton-eenmaligkatheter lijkt klein, maar bepaalt hoe lang de patiënt het materiaal in zich heeft. Een Foley met opblaasballonnetje blijft uren tot dagen zitten voor continue blaasdrainage; een Nelaton wordt eenmaal ingebracht voor blaasontlediging en direct verwijderd. Tussen die twee zit het hele spectrum van urologische toepassingen: van eenmalige blaasontlediging in de SEH, via langdurige verblijfskatheterisatie op de IC, tot intermitterende zelfkatheterisatie thuis bij patiënten met neurogene blaas.

Het basis-assortiment voor de Nederlandse zorgpraktijk komt van Mediware met steriele katheterisatiesets in standaard- en specialistische samenstellingen, plus losse Foley-katheters in alle gangbare maten en uitvoeringen. Mölnlycke levert specifieke comfort-uitvoeringen voor zelfkatheterisatie thuisB. Braun aanvullende ziekenhuis-uitvoeringen.

Soorten blaaskatheters

• Foley-katheters: 2-weg of 3-weg, met opblaasballonnetje voor verblijf in de blaas. Maten Ch 8 t/m Ch 24 (kindergrootte tot extra-groot volwassen). Latex-, siliconen- of latex-met-siliconencoating.
• Nelaton-katheters: rechte eenmalige katheter zonder ballonnetje, voor eenmalige blaasontlediging. Maten Ch 8 t/m Ch 18.
• Tiemann-katheters: met gebogen tip voor moeilijke katheterisatie bij prostaathypertrofie of vaginale anatomische uitdagingen.
• Katheterisatiesets: Mediware steriele sets met katheter, glijmiddel, desinfectans, spuit voor het opblazen van het ballonnetje, gazen en steriele afdekking. Type 1, 2 en 3 voor verschillende toepassingen.
• Urineopvangzakken: bedzakken (2 liter), been-zakken (500-750 ml) voor mobiele patiënten en specifieke pediatrische opvangzakjes voor zuigelingen en kleine kinderen.
• Urinaal-flessen en bekkens: herbruikbare en disposable uitvoeringen voor patiënten zonder katheter maar met mobiliteitsbeperking.

Maatkeuze (Charrière-systeem)

Katheter-diameter wordt aangegeven in Charrière of French. 1 Ch is gelijk aan 0,33 mm buitendiameter; Ch 16 dus 5,3 mm. De keuze:

• Ch 8-10: kindergrootte voor zuigelingen en kleine kinderen.
• Ch 12-14: standaard volwassen vrouw of slanke man.
• Ch 14-16: standaard volwassen man.
• Ch 18-22: bij urethrale beperkingen, prostaathypertrofie of voor specifieke spoelfunctie.
• Ch 22-24: postoperatief, hematurie-procedure met grote spoelvolumes.

Materialen en biocompatibiliteit

Latex

Klassiek materiaal, soepel en goedkoop. Niet geschikt voor verblijfskatheterisatie langer dan 5-7 dagen vanwege weefselrespons en risico op urethrale verkalking. Bij latex-allergie absoluut contraindicatie.

Siliconencoating op latex

Combineert het soepele basismateriaal met een gladdere coating, vermindert weefselirritatie. Geschikt voor verblijfskatheterisatie tot 14 dagen. Standaardkeuze in moderne ziekenhuiszorg.

100% siliconen

Voor langdurige verblijfskatheterisatie (tot 12 weken). Hogere kosten maar minder vervangingsfrequentie. Geschikt voor latex-allergische patiënten.

Gehydrofieleerd materiaal

Mölnlycke SpeediCath en vergelijkbaar: het materiaal absorbeert water vóór inbrenging waardoor inbrenging soepel verloopt zonder aparte glijmiddel. Standaard in moderne intermitterende zelfkatheterisatie thuis.

procedure blaaskatheterisatie

Vrouwelijke katheterisatie

Gangbaar in de huisartsenpraktijk en eerstelijns thuiszorg. Werkwijze: patiënte in lithotomie-positie, urethra-meatus visualiseren met Cusco-speculum als nodig, desinfecteren met chloorhexidine-glijmiddel, katheter inbrengen tot urineflow zichtbaar, ballonnetje opblazen met 10 ml steriel water (Foley). Een Mediware katheterisatieset type 1 of 2 bevat alle benodigde materialen voor één verrichting.

Mannelijke katheterisatie

Vereist meer ervaring vanwege langere urethra en specifieke anatomische bochten. Bij prostaathypertrofie kan een Tiemann-katheter de bochten makkelijker passeren. Voor moeilijke katheterisatie wordt soms doorverwezen naar uroloog of SEH.

Pediatrische katheterisatie

Specifiek pediatrisch materiaal in Ch 8-10, met aangepaste glijmiddel-formulering. Voor pasgeborenen en zuigelingen vraagt deze verrichting specifieke training en wordt doorgaans uitsluitend in pediatrische klinische setting uitgevoerd.

Intermitterende zelfkatheterisatie

Voor patiënten met neurogene blaas (na CVA, MS, dwarslaesie). Mölnlycke SpeediCath of vergelijkbare gehydrofieleerde uitvoeringen worden door patiënten thuis gebruikt voor 4-6 katheterisaties per dag. Verstrekking via zorgverzekeraar of thuiszorgapotheek.

Urinemonitoring en -onderzoek

Urineopvangzakken voor verblijfskatheter-patiënten worden tussen wisselbeurten leeggemaakt via een onderafsluiting; de zak zelf wordt om de 7 dagen vervangen. Voor urineonderzoek wordt een steriel monsterpotje gebruikt (zie de categorie Monsterpotjes & containers). Voor 24-uurs verzameling zijn specifieke 2-liter-flessen aan de orde.

Veelgestelde vragen

Welke kathetermaat voor een volwassen vrouw?

Standaard Ch 12-14 voor de meeste vrouwen. Bij katheter-onervaren patiënt of bij specifieke urethrale gevoeligheid Ch 12 als startmaat; bij grotere afmetingen of bij stevige spoeling Ch 14-16.

Hoe lang mag een Foley-katheter blijven zitten?

Latex: tot 5-7 dagen. Siliconen-gecoat latex: tot 14 dagen. 100% siliconen: tot 12 weken. Bij ontstekingsverschijnselen, urineweginfectie of cathetergerelateerde irritatie eerder vervangen, ongeacht het materiaal.

Wat is het verschil tussen Ch 14 en Ch 16?

0,67 mm buitendiameter-verschil. Ch 14 (4,7 mm) is voor de meeste algemeen gebruik comfortabel; Ch 16 (5,3 mm) bij benodigde grotere spoelvolume of bij oudere patiënten met urethrale verwijding na eerdere katheterisaties.

Wanneer Tiemann en wanneer rechte tip?

Tiemann (gebogen tip) bij vermoede prostaathypertrofie, bij eerdere moeilijke katheterisatie of bij specifieke vaginale anatomische uitdagingen. Rechte tip (Foley standaard) voor de meeste regulier gebruik.

Welke katheterisatieset voor de huisartsenpraktijk?

Mediware katheterisatieset type 2 of 3 bevat de standaarduitrusting voor één volledige verrichting: katheter, steriel glijmiddel met chloorhexidine, opvangzakje, spuit voor ballonnetje, gazen en afdekmateriaal. De keuze tussen type 2 en 3 hangt af van de gewenste extra's (extra gazen, specifieke afdekkingsformaat).

Mag ik een verblijfskatheter zelf vervangen?

Bij langdurige verblijfskatheterisatie kunnen huisartsen of wijkverpleegkundigen de katheter vervangen volgens een protocol. Voor moeilijke katheterisatie of bij complicaties wordt doorverwezen naar een uroloog. Voor patiënten met intermitterende zelfkatheterisatie wordt de techniek tijdens een uroloog-consult of door een gespecialiseerde verpleegkundige aangeleerd.

Welke kathetergrootte voor een baby?

Ch 6 of Ch 8 voor zuigelingen, afhankelijk van leeftijd en grootte. Pediatrische katheterisatie vraagt specifieke training en is doorgaans alleen in een ziekenhuissetting verantwoord.