Chirurgische scharen

Een goede chirurgische schaar sluit soepel, knipt schoon en blijft lang scherp. Het assortiment omvat chirurgische scharen voor uiteenlopende ingrepen, van kleine verrichtingen in de huisartsenpraktijk tot specialistische chirurgie in het ziekenhuis. Het assortiment bestaat uit zowel herbruikbare RVS-scharen voor dagelijks gebruik als steriele disposable uitvoeringen voor eenmalige procedures of werk op locatie.

Merken als Medipharchem, Hartmann, B. Braun zorgen voor een bewezen kwaliteitsbasis. Bij goed gereedschap speelt de fabrikant een rol: slijpwijze, staalhardheid en afwerking bepalen hoe lang de schaar scherp blijft en hoe prettig hij in de hand ligt.

Uitvoeringen en toepassing

Chirurgische scharen zijn er in veel varianten. Grofweg onderscheiden we ze naar puntvorm en naar vorm van het blad.

• Scherp/scherp: twee scherpe punten, voor nauwkeurige incisies in weefsel.
• Scherp/stomp: één scherpe en één stompe punt, de veelzijdigste uitvoering voor algemeen gebruik.
• Stomp/stomp: twee stompe punten, voor werk langs kwetsbare structuren waar een prik voorkomen moet worden.
• Recht of gebogen: rechte scharen voor controlevol snijden, gebogen scharen om in smalle of moeilijk bereikbare ruimtes te werken.

Bekende modellen

Een aantal ontwerpen is door de jaren heen zo bekend geworden dat ze in vrijwel elke operatieset terugkomen.

• Mayo-schaar: stevig gebouwd, voor het doornemen van taai weefsel en fascia. Verkrijgbaar in rechte en gebogen uitvoering, lengte 14 tot 17 cm.
• Metzenbaum-schaar: slanker ontwerp, voor fijnere weefseldissectie. Veel chirurgen hebben een uitgesproken voorkeur voor dit model bij preparatiewerk. Lengte 14 tot 23 cm.
• Iris-schaar: klein en fijn (10 tot 11,5 cm), oorspronkelijk voor oogchirurgie maar ook gebruikt in dermatologie en cosmetische chirurgie.
• Standaard operatieschaar: veelgebruikte allrounder in praktijk en polikliniek.

Waar let u op bij een chirurgische schaar?

Werklengte

Standaardlengtes liggen tussen 11,5 en 14,5 cm en volstaan voor de meeste ingrepen. Voor diepere ingrepen zijn langere modellen van 17 cm of meer beschikbaar. Kies een werklengte die past bij de anatomische diepte van uw werkveld en geen overbodige hefboom introduceert.

Materiaal

Roestvrij staal in de AISI 420-klasse biedt een goede balans tussen hardheid en corrosiebestendigheid en is daarom de gangbare keuze voor chirurgisch gebruik. Modellen met titaniumnitride-coating (TiN, vaak goudkleurig) houden langer een scherpe snede vast en kunnen bij intensief gebruik 30 tot 50% langere gebruiksduur opleveren. Carbide-versterkte snijvlakken (Tungsten Carbide) zijn de hoogste kwaliteitsklasse, herkenbaar aan de gouden ringen.

Disposable of herbruikbaar

Disposable scharen zijn praktisch voor eenmalige ingrepen zonder sterilisatiecyclus en voor werk op locatie. Herbruikbare scharen zijn voordeliger bij hoge gebruiksfrequentie en lenen zich goed voor slijpen, waardoor de levensduur aanzienlijk kan worden verlengd.

Onderhoud

Reinig scharen kort na gebruik, droog ze goed en olie periodiek het scharnier. Laat ze tijdig slijpen, zodra u merkt dat de schaar trekt of moet worden geforceerd. Een professionele slijp- en restauratieservice is via een gespecialiseerde partner mogelijk.

Toepassingen in de praktijk

Huisartsenpraktijk

Voor de gemiddelde huisartsenpraktijk volstaat een set van: een 14 cm operatieschaar scherp/stomp gebogen voor algemeen gebruik, een verbandschaar voor het knippen van zwachtels en een onthechtingsschaar voor het verwijderen van hechtingen. Met deze drie modellen dekt u de overgrote meerderheid van praktijksituaties.

Operatiekamer en specialistische chirurgie

OK-instrumentarium bevat doorgaans Mayo en Metzenbaum scharen, beide rechtschuin en gebogen, plus iris-scharen voor fijn werk. Voor specialistische ingrepen (cardiochirurgie, microchirurgie) zijn specifieke modellen aan de orde: Potts-schaar, Castroviejo-schaar, Bonney-schaar.

Tandheelkunde en parodontologie

Tandheelkundige scharen zijn kleiner (8 tot 12 cm) en hebben specifieke vorm voor werk in de mondholte. Wij voeren onder meer LaGrange-scharen en gebogen Iris-uitvoeringen voor parodontale toepassingen.

Veterinaire toepassingen

Voor dierenartsenpraktijken zijn naast standaard chirurgische scharen ook stevigere uitvoeringen beschikbaar voor het doornemen van dikkere weefsels (zoals huidklap-amputaties bij grotere dieren). Mayo-scharen in 17 of 20 cm zijn hier gangbaar.

Onderhoud, sterilisatie en levensduur

Reiniging na gebruik

Spoel direct na gebruik onder lauw water. Voor enzymatische reiniging is een ultrasoonbad aan te bevelen; eiwitresten en bloed lossen dan optimaal. Open scharen geïnspecteerd op zichtbaar vuil voor sterilisatie.

Sterilisatie

Standaard chirurgische scharen zijn autoclaveerbaar tot 134 °C, met een gangbare cycluslimiet van 500 tot 1000 cycli. Open de schaar tijdens sterilisatie zodat stoom alle oppervlakken bereikt. Smering van het scharnier vindt plaats na elke 5 tot 10 cycli met instrumentenolie op siliconenbasis.

Slijpen

Een goede chirurgische schaar kan 3 tot 7 keer geslepen worden voordat de blad-geometrie zo veranderd is dat slijpen geen meerwaarde meer heeft. Gangbaar slijpinterval voor dagelijks gebruik: jaarlijks of bij elke 200 tot 500 ingrepen. Specifieke slijpservice-bedrijven hanteren een gemiddelde prijs van € 20 tot € 40 per schaar.

Levensduur

Een goede chirurgische schaar van AISI 420-staal gaat bij correct onderhoud 15 tot 25 jaar mee. Carbide-versterkte uitvoeringen kunnen 30 jaar of langer in service blijven, mits regelmatig geslepen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een Mayo- en Metzenbaum-schaar?

De Mayo-schaar is steviger en korter, bedoeld voor taai weefsel en fascia. De Metzenbaum-schaar is slanker en langer, bedoeld voor fijnere weefseldissectie. Veel OK-sets bevatten beide modellen, juist omdat hun toepassingsgebied onderling verschilt.

Kan ik chirurgische scharen laten slijpen?

Ja. Kwalitatieve RVS-scharen kunnen meerdere keren worden geslepen, wat de levensduur aanzienlijk verlengt. Een slijpservice is via een gespecialiseerde partner beschikbaar. Let op: sommige disposable scharen zijn niet geschikt om te slijpen.

Welke schaar kies ik voor in de huisartsenpraktijk?

Voor een algemeen gebruikte huisartsenpraktijk is een standaard operatieschaar van 14 cm scherp/stomp in gebogen uitvoering een goede basiskeuze. Voor hechtingen verwijderen is daarnaast een onthechtingsschaar aan te bevelen.

Wat zijn de gouden ringen op sommige scharen?

De gouden (TiN-coating) of gouden ringen-uitvoering wijst op carbide-versterkte snijvlakken. Deze scharen zijn 2 tot 3 keer duurder dan standaard RVS, maar gaan ook 2 tot 3 keer langer mee tussen slijpbeurten. Voor intensief gebruik in OK-context vaak rendabel.

Hoe weet ik wanneer een schaar geslepen moet worden?

Een schaar is aan slijpen toe wanneer hij begint te trekken in plaats van te knippen, wanneer u meer kracht moet zetten dan voorheen of wanneer een dunne stof zoals gaas wordt opgevangen tussen de bladen in plaats van afgesneden. Bij operatieschaar wordt regelmatig slijpen aanbevolen, jaarlijks bij dagelijks gebruik.

Welke schaar gebruik ik voor microchirurgie?

Voor microchirurgie zijn specifieke modellen aan de orde: Vannas-scharen (zeer fijn, 8 cm), Castroviejo-scharen (gebogen voor oogheelkunde) of Wescott-scharen. Het zijn precisie-instrumenten met fijn afgewerkte bladen, niet bedoeld voor algemeen gebruik.

Kan een chirurgische schaar in een ultrasoonbad?

Ja. Ultrasoonbaden zijn de aanbevolen methode voor pre-sterilisatie reiniging van chirurgische instrumenten. Plaats scharen geopend in het bad voor optimale reiniging. Volg altijd de fabrikantsinstructie voor reinigingsoplossing en duur.

Een specifieke uitvoering die u niet direct terugvindt? Geef het door, dan kijken we mee.