Een skin tear bij een oudere patiënt met dunne huid, een vers granulerend wondbed dat niet beschadigd mag raken, een brandwond die niet aan het verband mag vastkleven: in deze gevallen ligt er een laag tussen de wond en het absorberende verband. Die wondcontactlaag of dat zalfgaas voorkomt dat het bovenliggende verband aan de wond trekt bij het wisselen. Het zijn eenvoudige producten, maar de keuze tussen een klassiek vetgaas en een moderne siliconen wondcontactlaag maakt wel degelijk verschil.
Dit artikel vergelijkt beide en legt uit wanneer welke past. Voor het brede kader is er de overzichtsgids Welk wondverband wanneer.
Kort samengevat
- Een wondcontactlaag ligt rechtstreeks op de wond en voorkomt dat het absorberende verband aan het wondbed vastkleeft.
- Een zalfgaas of vetgaas is geïmpregneerd met paraffine of zalf; het is een beproefde, voordelige keuze maar moet regelmatig gewisseld worden voordat het indroogt.
- Een siliconen wondcontactlaag kleeft zacht aan de droge huid eromheen, niet aan het vochtige wondbed, en kan langer blijven liggen.
- Voor skin tears en zeer kwetsbare huid is een siliconen wondcontactlaag de atraumatische keuze.
- De contactlaag absorbeert zelf nauwelijks: er hoort altijd een absorberend verband overheen.
Wat een wondcontactlaag doet
Een wondcontactlaag is een open, niet of nauwelijks absorberend gaas dat als eerste laag op de wond komt. De open structuur laat exsudaat door naar het absorberende verband erboven, terwijl de laag zelf het wondbed afschermt. Het doel is bescherming: granulatieweefsel en nieuwe huid zijn fragiel, en een absorberend verband dat rechtstreeks op de wond ligt kan bij het wisselen vastkleven en het herstel terugzetten. De contactlaag neemt die hechting op zich en laat bij het verwijderen het wondbed met rust.
Omdat de laag zelf weinig opneemt, is het geen op zichzelf staand verband. Er hoort altijd een absorberende laag overheen, afgestemd op de hoeveelheid exsudaat: een gaaskompres, een eilandverband of een schuimverband.
Het klassieke zalfgaas en vetgaas
De beproefde variant is het zalf- of vetgaas: een gaasweefsel geïmpregneerd met paraffine of een neutrale zalf, zodat het niet aan de wond vastdroogt. Het is een voordelige, breed inzetbare keuze voor oppervlakkige wonden, schaafwonden, brandwonden en donorplaatsen. Voorbeelden zijn het Grassolind zalfkompres 10 x 10 cm van Hartmann, het paraffinegaas Jelonet 10 x 10 cm, het Klinitulle zalfkompres en het Cuticell Classic zalfgaas 10 x 10 cm.
De keerzijde van het zalfgaas is dat de zalf na verloop van tijd opdroogt of in het gaas trekt, waarna het alsnog aan de wond kan kleven. Een vetgaas vraagt daarom om regelmatiger wisselen dan een siliconen contactlaag, en bij wonden met weinig vocht kan de open mazenstructuur in het granulatieweefsel groeien. Voor kortdurend gebruik op oppervlakkige wonden blijft het een praktische, vertrouwde keuze.
De siliconen wondcontactlaag
De modernere variant is de siliconen wondcontactlaag, een net van zacht silicone dat licht aan de droge huid rondom de wond hecht maar niet aan het vochtige wondbed. Daardoor blijft de laag op zijn plek zonder dat hij vastkleeft, en is verwijderen vrijwel pijnloos en atraumatisch. Voorbeelden zijn de Mepitel wondcontactlaag 7,5 x 10 cm en de enkelzijdige Mepitel One 9 x 10 cm van Mölnlycke.
De siliconen variant kan meerdere dagen blijven liggen terwijl het bovenliggende verband apart wordt gewisseld, wat het wondbed nog minder verstoort. Juist bij skin tears, bij de fragiele huid van oudere patiënten en bij kinderen is dit de gerichte keuze. Tegenover die voordelen staat een hogere prijs per stuk dan het klassieke vetgaas, wat de afweging tussen beide vaak bepaalt.
Met of zonder werkzame stof
De meeste contactlagen zijn neutraal: ze beschermen en houden vochtig, zonder werkzame stof. Het Atrauman zalfkompres van Hartmann is zo'n neutraal geïmpregneerd contactgaas. Daarnaast bestaan uitvoeringen met een toevoeging. Een voorbeeld is het Betadine zalfgaas, dat povidonjodium bevat en een antiseptische werking heeft. Voor wonden met een infectie of een hoog infectierisico bestaat ook een wondcontactlaag met zilver; die hoort bij de antimicrobiële verbanden en komt aan bod in het artikel over antimicrobiële wondverbanden: zilver en honing.
Wanneer wel, wanneer niet
Een wondcontactlaag is op zijn plaats bij vlakke wonden met kwetsbaar weefsel: granulerende wonden, skin tears, brandwonden, schaafwonden en donorplaatsen, en overal waar het beschermen van het wondbed bij het wisselen voorop staat. De siliconen variant verdient de voorkeur bij heel fragiele huid en wanneer het verband langer mag blijven liggen; het vetgaas is een goede, voordelige keuze voor kortdurend gebruik op oppervlakkige wonden.
Voor diepe wondholtes is een contactlaag op zichzelf niet de oplossing: daar is opvulling met alginaat of een ander vullend verband nodig. En omdat de laag nauwelijks absorbeert, is hij ongeschikt als enig verband op een sterk lekkende wond; de afdeklaag moet dan het exsudaat opvangen.
Wisselen
Het wisselritme verschilt per variant. Een vetgaas wordt regelmatig vervangen, doorgaans bij elke verbandwissel, voordat de zalf indroogt en het gaas alsnog gaat kleven. Een siliconen wondcontactlaag kan meerdere dagen blijven liggen; vaak wordt alleen de absorberende bovenlaag tussentijds gewisseld en blijft de contactlaag intact tot de wond dat toelaat. In beide gevallen geldt: laat de contactlaag niet vastdrogen aan het wondbed, en spoel bij twijfel met een fysiologische zoutoplossing voor het verwijderen.
Gerelateerde producten
In ons assortiment vindt u zowel klassieke zalfgazen als siliconen wondcontactlagen:
- Mepitel wondcontactlaag 7,5 x 10 cm: zachte siliconen contactlaag voor kwetsbaar weefsel.
- Mepitel One 9 x 10 cm: enkelzijdige siliconen contactlaag, geschikt bij skin tears.
- Atrauman zalfkompres 7,5 x 10 cm: neutraal geïmpregneerde wondcontactlaag.
- Grassolind zalfkompres 10 x 10 cm: klassiek zalfgaas voor oppervlakkige wonden.
- Jelonet paraffinegaas 10 x 10 cm: paraffinegaas, beproefd bij brand- en schaafwonden.
- Betadine zalfgaas 10 x 10 cm: zalfgaas met povidonjodium voor een antiseptische werking.
Verder lezen
Voor het overzicht van alle verbandtypen is er de gids Welk wondverband wanneer. De afdeklaag boven de contactlaag komt aan bod in Schuimverband kiezen en Film- en eilandverband kiezen.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Voor specifieke patiëntsituaties zijn de beoordeling van de behandelend arts of wondverpleegkundige en de productinformatie van de fabrikant leidend.
De keuze tussen een vetgaas en een siliconen contactlaag hangt af van de kwetsbaarheid van de huid en het gewenste wisselritme; ons assortiment dekt beide zodat een wissel binnen één leverancier te regelen is.
