HbA1c is de bloedwaarde die laat zien hoe hoog de bloedsuiker gemiddeld was in de afgelopen twee tot drie maanden. Het is de maat waarmee huisarts, praktijkondersteuner en internist de instelling van diabetes volgen, en de waarde waarop de diagnose diabetes mede wordt gesteld. Een uitslag als 53 mmol/mol roept meteen vragen op: is dat normaal, wat betekent het in de oude procentwaarde, en welke gemiddelde glucose hoort erbij? Dit artikel legt uit wat HbA1c precies is, welke normaal- en streefwaarden de NHG-Standaard hanteert, hoe mmol/mol, procent en gemiddelde glucose in elkaar worden omgerekend (met omrekentabel en formules), wanneer de uitslag minder betrouwbaar is en hoe HbA1c in de huisartsenpraktijk en thuis wordt gemeten.
Kort samengevat
- HbA1c (geglyceerd hemoglobine) is het aandeel hemoglobine waaraan glucose zich heeft gehecht; het weerspiegelt de gemiddelde bloedsuiker over ongeveer 8 tot 12 weken, geen momentopname.
- Normaalwaarden: zonder diabetes meestal onder 42 mmol/mol (6,0%); 42 tot 47 mmol/mol geldt als verhoogd risico; vanaf 48 mmol/mol (6,5%) past de waarde bij diabetes.
- Omrekenen: % = (0,0915 x mmol/mol) + 2,15 en andersom mmol/mol = (10,93 x %) - 23,5. De omrekentabel hieronder geeft ook de geschatte gemiddelde glucose.
- Streefwaarde bij diabetes hangt af van leeftijd, diabetesduur en medicatie; onder de 70 jaar meestal 53 mmol/mol of lager.
- Eén getal verbergt de schommelingen; HbA1c wordt daarom gecombineerd met een glucosemeter of sensor om pieken en dalen te zien.
Wat is HbA1c precies?
HbA1c staat voor geglyceerd hemoglobine, ook wel glycohemoglobine of versuikerd hemoglobine genoemd. Hemoglobine is het eiwit in de rode bloedcellen dat zuurstof vervoert; glucose in het bloed hecht zich daar spontaan aan. Hoe hoger de bloedsuiker over langere tijd, hoe groter het aandeel hemoglobine met glucose eraan, en dat aandeel is de HbA1c.
Rode bloedcellen leven gemiddeld twee tot drie maanden. Daardoor weerspiegelt HbA1c de gemiddelde bloedsuiker over ongeveer 8 tot 12 weken. Dat maakt het iets heel anders dan een vingerprik, die alleen de waarde van dat moment geeft. De recentste weken wegen in dat gemiddelde overigens zwaarder mee dan de weken daarvoor. Nederlandse laboratoria rapporteren HbA1c sinds 2010 in mmol/mol (de IFCC-eenheid); de oudere procentwaarde (DCCT-eenheid) komt nog voor in oudere uitslagen, apps en buitenlandse bronnen.
Wat is een normale HbA1c-waarde?
Bij mensen zonder diabetes ligt HbA1c meestal onder 42 mmol/mol, ongeveer 6,0%. De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 hanteert deze afkapwaarden:
| Categorie | HbA1c (mmol/mol) | HbA1c (%) | Betekenis |
|---|---|---|---|
| Normaal | onder 42 | onder 6,0 | Geen aanwijzing voor diabetes |
| Verhoogd risico | 42 tot 47 | 6,0 tot 6,4 | Verhoogd risico op diabetes, vaak prediabetes genoemd |
| Diabetes | 48 of hoger | 6,5 of hoger | Waarde past bij diabetes, bevestiging is nodig |
Een diagnose wordt niet op één getal gesteld. Naast HbA1c gelden twee nuchtere plasmaglucosewaarden van 7,0 mmol/L of hoger op verschillende dagen als diagnostisch, net als een willekeurige waarde van 11,1 mmol/L of hoger in combinatie met klachten.
HbA1c omrekenen: de formules
Er zijn twee eenheden in omloop. De IFCC-eenheid (mmol/mol) is sinds 2010 de standaard in Nederlandse laboratoria. De oudere DCCT-eenheid (%) staat nog in oudere uitslagen, in apps en op internationale websites. Tussen die twee wordt zo omgerekend:
- Van mmol/mol naar procent: % = (0,0915 x mmol/mol) + 2,15
- Van procent naar mmol/mol: mmol/mol = (10,93 x %) - 23,5
Een rekenvoorbeeld. Bij een uitslag van 53 mmol/mol geldt: (0,0915 x 53) + 2,15 = 4,85 + 2,15 = 7,0%. Andersom: een oude uitslag van 8,0% is (10,93 x 8,0) - 23,5 = 87,4 - 23,5 = 63,9, dus afgerond 64 mmol/mol.
Buitenlandse bronnen en sommige apps geven glucose weer in mg/dl. Voor glucosewaarden geldt: mg/dl = mmol/L x 18. Dat gaat over de glucosewaarde, niet over HbA1c zelf.
Omrekentabel HbA1c
In deze tabel staat naast de procentwaarde ook de geschatte gemiddelde glucose (eAG, estimated average glucose). Dat is de gemiddelde bloedsuiker die statistisch bij een HbA1c hoort; die maakt een abstract getal concreet, omdat direct zichtbaar is op welk glucoseniveau iemand gemiddeld heeft gezeten.
| HbA1c (mmol/mol) | HbA1c (%) | Gemiddelde glucose (mmol/L) | Gemiddelde glucose (mg/dl) |
|---|---|---|---|
| 25 | 4,4 | 4,5 | 80 |
| 31 | 5,0 | 5,4 | 95 |
| 34 | 5,3 | 5,8 | 105 |
| 37 | 5,5 | 6,2 | 110 |
| 40 | 5,8 | 6,7 | 120 |
| 42 | 6,0 | 7,0 | 125 |
| 44 | 6,2 | 7,3 | 130 |
| 46 | 6,4 | 7,5 | 135 |
| 48 | 6,5 | 7,8 | 140 |
| 50 | 6,7 | 8,1 | 145 |
| 53 | 7,0 | 8,6 | 155 |
| 55 | 7,2 | 8,9 | 160 |
| 58 | 7,5 | 9,3 | 165 |
| 61 | 7,7 | 9,7 | 175 |
| 64 | 8,0 | 10,2 | 185 |
| 67 | 8,3 | 10,6 | 190 |
| 69 | 8,5 | 10,9 | 195 |
| 72 | 8,7 | 11,3 | 205 |
| 75 | 9,0 | 11,8 | 210 |
| 80 | 9,5 | 12,5 | 225 |
| 86 | 10,0 | 13,4 | 240 |
| 91 | 10,5 | 14,1 | 255 |
| 97 | 11,0 | 15,0 | 270 |
De waarden voor gemiddelde glucose zijn schattingen. Twee mensen met dezelfde HbA1c kunnen verschillende dagcurves hebben, onder meer doordat de levensduur van rode bloedcellen per persoon verschilt.
Welke streefwaarde hoort bij welke patiënt?
Bij een bestaande diabetes is de vraag niet zozeer wat normaal is, maar wat voor deze patiënt haalbaar en veilig is. Een lagere waarde is niet automatisch beter: scherp instellen vergroot bij sommige patiënten de kans op hypo's. De NHG-Standaard koppelt de streefwaarde daarom aan leeftijd, diabetesduur en behandeling:
| Situatie | Streefwaarde HbA1c |
|---|---|
| Jonger dan 70 jaar | 53 mmol/mol of lager |
| 70 jaar of ouder, alleen leefstijl of metformine | 53 mmol/mol of lager |
| 70 jaar of ouder, aanvullende medicatie, diabetes korter dan 10 jaar | 54 tot 58 mmol/mol |
| 70 jaar of ouder, aanvullende medicatie, diabetes 10 jaar of langer | 54 tot 64 mmol/mol |
| Kwetsbare ouderen of korte levensverwachting | ergens tussen 53 en 69 mmol/mol, met glucose tussen 6 en 15 mmol/L |
Deze waarden zijn een vertrekpunt, geen wet. Werk, rijbewijs, risico op hypo's en wat de patiënt zelf haalbaar vindt, tellen mee in het gesprek met huisarts of praktijkondersteuner.
Wat HbA1c niet laat zien
HbA1c vat maanden samen in één cijfer. Dat is handig om een trend te volgen, maar het verbergt de spreiding. Twee mensen met exact dezelfde uitslag kunnen totaal verschillende dagen hebben:
- De een zit stabiel tussen 5 en 9 mmol/L en merkt weinig.
- De ander schommelt tussen 3 en 14 mmol/L en heeft vaker klachten of hypo's.
Daarom wordt HbA1c gecombineerd met dagcurves of sensordata. Bij continue glucosemeting (CGM) tellen drie percentages: TIR (Time in Range, de tijd binnen het afgesproken bereik, vaak 3,9 tot 10 mmol/L), TBR (Time Below Range, de tijd eronder, een maat voor het hyporisico) en TAR (Time Above Range, de tijd erboven). Voelt een patiënt zich slechter terwijl de HbA1c gelijk blijft, dan zit het verschil meestal in die spreiding.
HbA1c meten in de huisartspraktijk
Lange tijd ging HbA1c standaard naar het laboratorium en kreeg de patiënt de uitslag pas dagen later. Met point-of-care-apparatuur wordt de waarde tijdens het consult bepaald uit een vingerprik, zodat uitslag en beleid meteen samen besproken kunnen worden. Dat scheelt een extra contactmoment en voorkomt dat iemand met een onbeantwoorde vraag naar huis gaat.
Twee systemen die in Nederlandse praktijken veel voorkomen:
- De QuikRead go HbA1c testkit werkt op het QuikRead go instrument, dat met wisselende testkits ook CRP, hemoglobine, Strep A en iFOBT bepaalt. Het monstervolume is 1 µl. Voor de interne kwaliteitsborging is er een HbA1c Control set.
- De HemoCue HbA1c 501 test cartridges horen bij het HemoCue 501-systeem, dat is opgezet als losstaand apparaat voor één bepaling.
Een praktijk die HbA1c in eigen beheer bepaalt, hoort de controles mee te nemen. Een uitslag die direct met de patiënt wordt besproken, verdient dezelfde kwaliteitsborging als een labuitslag: regelmatig controlemateriaal meedraaien en de resultaten vastleggen. We zien dat dit onderdeel er soms bij inschiet als de testkits los worden besteld.
Zelf meten: glucosemeters, sensoren en teststrips
Waar HbA1c terugkijkt, laat zelf meten zien wat er vandaag gebeurt. Die twee vullen elkaar aan.
Glucosemeters
Een glucosemeter geeft de bloedsuiker van dat moment uit een vingerprik. Nuttig rond maaltijden, bij klachten of bij een medicatiewijziging. Startpakketten bevatten meestal de meter, een prikpen en een eerste set teststrips, zoals het Menarini GlucoFix Tech startpakket of de Roche Accu-Chek Instant set. Let bij het bestellen op de mmol/L-uitvoering, want er bestaan ook mg/dl-versies voor de buitenlandse markt.
Glucosesensoren
Een sensor zoals de FreeStyle Libre 2 Plus meet continu en laat patronen zien: stijgingen na het eten, nachtelijke dalingen, het ochtendverloop. In combinatie met de HbA1c geeft dat het volledigste beeld, omdat naast het gemiddelde ook de spreiding zichtbaar wordt.
Teststrips en lancetten
Teststrips zijn merkgebonden en soms zelfs modelgebonden: de CareSens N teststrips passen bijvoorbeeld op de CareSens N Premier en de N Eco, maar niet op de CareSens Dual. Controleer daarom altijd de typeaanduiding op de behuizing van de meter voordat er strips worden besteld. Voor de vingerprik is een prikpen nodig, zoals de CareSens CareLance, plus bijpassende lancetten.
HbA1c verlagen: wat werkt
Omdat HbA1c over 8 tot 12 weken terugkijkt, wordt het effect van een verandering pas na weken zichtbaar. Dat maakt kleine, volhoudbare aanpassingen kansrijker dan een korte, strenge periode.
- Bewegen na het eten. Tien tot vijftien minuten wandelen na een maaltijd vlakt de piek erna af.
- De verdeling van koolhydraten. Vezel- en eiwitrijke maaltijden geven een vlakkere curve dan snelle suikers.
- Regelmaat. Vaste eet- en slaaptijden helpen; slaaptekort en stress verhogen de glucose vaak merkbaar.
- Medicatie nooit op eigen initiatief veranderen. Altijd in overleg met arts of praktijkondersteuner.
- Een meetplan. Afspreken wanneer er wordt gemeten en wanneer samen wordt geëvalueerd, anders wordt er veel gemeten zonder dat ermee wordt gedaan.
Drie situaties die vaak voorbijkomen. Blijft de HbA1c gelijk terwijl de patiënt zich slechter voelt, dan zit de verklaring meestal in de schommelingen en niet in het gemiddelde. Is de HbA1c hoger terwijl er gezonder wordt gegeten, dan loopt het effect achter en verdienen porties, timing en slaap aandacht. Is de nuchtere waarde goed maar de HbA1c toch hoog, dan zitten de pieken waarschijnlijk na de maaltijden.
Wanneer HbA1c minder betrouwbaar is
Soms past de HbA1c niet bij hoe iemand zich voelt of bij wat de meter laat zien. Dat kan kloppen: alles wat de levensduur of samenstelling van de rode bloedcellen verandert, beïnvloedt de uitslag.
- Zwangerschap: versneld vernieuwde bloedcellen kunnen de waarde verlagen.
- Bloedarmoede of ijzertekort: kan de uitslag beide kanten op vertekenen.
- Recente bloedtransfusie: verandert de samenstelling van het bloed.
- Hemoglobinopathieën: erfelijke hemoglobinevarianten kunnen de meting verstoren, afhankelijk van de gebruikte methode.
- Nierfunctiestoornissen of recent fors bloedverlies: beide verkorten de gemiddelde celoverleving.
In die situaties is aanvullende monitoring met dagcurves of een sensor vaak informatiever, of kiest de arts voor een andere bepaling zoals fructosamine.
Hoe vaak wordt HbA1c bepaald?
- Zonder diabetes: alleen op indicatie, bijvoorbeeld bij een verhoogd risico of klachten.
- Met diabetes en een stabiele instelling: meestal elke drie tot zes maanden.
- Na een wijziging in medicatie of leefstijl: vaak na twee tot drie maanden, omdat de waarde dan het effect begint te tonen.
Een onverwachte, snelle stijging of daling is altijd reden om eerder contact op te nemen.
Gerelateerde producten
In ons assortiment staan zowel de apparatuur voor de praktijk als de materialen voor het meten thuis.
- QuikRead go HbA1c testkit, voor HbA1c-bepaling tijdens het consult, met bijbehorende sample collectors.
- HemoCue HbA1c 501 test cartridges, voor praktijken die met het HemoCue 501-systeem werken.
- Glucosemeters, van losse meters tot complete startpakketten.
- Glucose teststrips, per merk en metertype gesorteerd.
- Prikpennen en lancetten, inclusief veiligheidslancetten voor gebruik door zorgverleners.
Verder lezen
- CRP-sneltesten in de eerstelijn: zo kiest u een betrouwbare POCT en gebruikt u die verantwoord
- GLP-1-injecties: een praktische gids voor thuis
- Pennaalden kiezen bij GLP-1 en insuline: lengte, dikte en veilig gebruik
Veelgestelde vragen
Wat is HbA1c in gewone woorden?
HbA1c is het percentage van de rode bloedkleurstof waaraan suiker vastzit. Omdat rode bloedcellen twee tot drie maanden leven, geeft het de gemiddelde bloedsuiker van die periode weer. Het is de belangrijkste controlewaarde bij diabetes.
Hoe wordt HbA1c van mmol/mol naar procent omgerekend?
Met de formule % = (0,0915 x mmol/mol) + 2,15. Bij 53 mmol/mol komt dat uit op 7,0%. In de omrekentabel hierboven staan de meest voorkomende waarden al uitgerekend.
Is 46 mmol/mol hoog?
46 mmol/mol (6,4%) valt in de categorie verhoogd risico, ook wel prediabetes genoemd. Het is geen diabetes, maar wel een signaal om samen met de huisarts naar leefstijl en risicofactoren te kijken.
Is 48 mmol/mol diabetes?
48 mmol/mol (6,5%) is de afkapwaarde waarboven de uitslag bij diabetes past. De arts bevestigt de diagnose met een tweede bepaling of een nuchtere glucosewaarde.
Wat is glycohemoglobine?
Glycohemoglobine is een andere naam voor geglyceerd hemoglobine, oftewel HbA1c. De term staat op laboratoriumuitslagen en in oudere literatuur; het gaat om dezelfde bepaling.
Hoe snel kan HbA1c dalen?
De eerste verandering wordt na ongeveer vier tot zes weken zichtbaar, het volledige effect pas na twee tot drie maanden. Dat komt doordat de waarde het gemiddelde van die hele periode weergeeft.
Waarom komt de HbA1c niet overeen met de sensor?
Een sensor rekent met de metingen van de afgelopen twee weken, HbA1c met een gewogen gemiddelde over twee tot drie maanden. Daarnaast kan de levensduur van de rode bloedcellen per persoon afwijken. Een verschil van enkele mmol/mol is daardoor niet ongewoon.
Wat is het verschil tussen HbA1c en een nuchtere glucose?
Een nuchtere glucose is een momentopname na een periode zonder eten. HbA1c is een gemiddelde over maanden en vraagt geen nuchter zijn. Voor de diagnose worden ze naast elkaar gebruikt.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Voor de persoonlijke situatie en streefwaarde is de huisarts, internist of praktijkondersteuner het aanspreekpunt. Richtlijnen kunnen veranderen; controleer bij twijfel de actuele NHG-Standaard.












