Zoeken

Blaaskatheter kiezen: Tiemann of Nelaton, charrière en eenmalig of verblijfskatheter

7 september 2026

Een bestelling voor blaaskatheters begint bijna altijd met dezelfde drie vragen: rechte of gebogen tip, welke charrièremaat, en eenmalig gebruik of een verblijfskatheter met ballon. De antwoorden hangen af van de patiënt (man of vrouw, prostaatvergroting, latexallergie), van de indicatie (blaas eenmalig legen of langdurig draineren) en van de verwachte duur. Dit artikel zet die keuzes op een rij, met de aanbevelingen uit de SRI-richtlijn Blaaskatheterisatie (2025) en de SRI-richtlijn Blaaskatheterisatie in de langdurige zorg (2025, ontwikkeld met SKILZ) als kader, aangevuld met de praktijkregels van urologische afdelingen en de V&VN Urologie Verpleegkundigen.

Kort samengevat

  • Nelaton (rechte, ronde tip) is de standaard voor mannen, vrouwen en kinderen. Tiemann (licht gebogen tip) is bedoeld voor mannen met een vergrote prostaat of een steile blaashals en wordt ingebracht door deskundig personeel.
  • Charrière (Ch) 14 is de meest gebruikte maat bij volwassenen; richtlijnen adviseren zo dun mogelijk te beginnen (Ch 14 of 16). Een dikkere katheter geeft eerder lekkage en irritatie en lost lekkage niet op.
  • Een eenmalige katheter heeft geen ballon en wordt direct na het legen verwijderd. Een verblijfskatheter (ballonkatheter, Foley) blijft zitten en vraagt een terechte indicatie, dagelijkse verzorging en een wisselbeleid.
  • Voor een verblijfskatheter geldt: zo kort mogelijk. De SRI-richtlijn geeft als uitgangspunt een vaste wisselfrequentie van 6 tot 12 weken, binnen de maximale verblijfsduur die de fabrikant voor het materiaal opgeeft.
  • Mannen krijgen altijd een lange katheter (40 tot 45 cm); korte vrouwenkatheters (7 tot 25 cm) zijn alleen voor vrouwen.

Eenmalige katheter of verblijfskatheter: het eerste onderscheid

Bij eenmalige of intermitterende katheterisatie wordt de blaas met tussenpozen geleegd via een katheter zonder ballon, die na het aflopen van de urine meteen weer wordt verwijderd. Dit is de werkwijze bij een blaas die zich niet spontaan of niet volledig leegt, bijvoorbeeld bij een neurogene blaas, een hypotone blaas of een obstructie door een vergrote prostaat. Zelfkatheterisatie door de patiënt thuis valt hier ook onder. Het voordeel is dat er geen katheter in de blaas achterblijft; het nadeel is dat de handeling meerdere keren per dag moet worden uitgevoerd.

Een verblijfskatheter (ballonkatheter of Foley-katheter) heeft twee kanalen: één voor de urineafvoer en één om een ballon vlak achter de tip te vullen, zodat de katheter in de blaas blijft zitten. De SRI-richtlijn Blaaskatheterisatie noemt als terechte indicaties onder meer een groot urineresidu of afvloedbelemmering, het monitoren van de urineproductie bij een ernstig zieke patiënt, peri- of postoperatief gebruik volgens protocol, een neurogene (overloop)blaas, incontinentie bij een open perianale of sacrale wond, blaasspoelen of medicatie in de blaas, en comfort in de stervensfase. Bij incontinentie zonder zo'n indicatie hebben incontinentiemateriaal of een externe katheter (condoomkatheter) de voorkeur boven een verblijfskatheter.

Een suprapubische katheter loopt niet via de urinebuis maar via de buikwand, boven het schaambeen, en wordt door de uroloog geplaatst. De richtlijn adviseert deze te overwegen bij een indicatie voor langdurige katheterisatie, vooral bij mechanische klachten van een urethrale katheter of bij terugkerende infecties.

Welke vorm ook wordt gekozen: de richtlijn adviseert dagelijks (of bij langdurige katheterisatie regelmatig) te beoordelen of de indicatie nog bestaat en de verblijfskatheter zo snel mogelijk te verwijderen. Vroeg verwijderen verlaagt volgens de richtlijn waarschijnlijk het aantal urineweginfecties.

Nelaton-tip of Tiemann-tip: wat het verschil is en wanneer welke

De Nelaton-katheter heeft een rechte, afgeronde tip met twee zijopeningen vlak achter de punt. Dit is de meest gangbare uitvoering en wordt gebruikt bij mannen, vrouwen en kinderen. De tip volgt de natuurlijke loop van de urinebuis en is daardoor voor de meeste patiënten de eerste keuze, zowel als eenmalige katheter (bijvoorbeeld de DCT Nelaton katheter Ch 14) als in de vorm van een ballonkatheter met Nelaton-tip.

De Tiemann-katheter heeft een stuggere, licht gebogen tip (ook wel coudé-tip). Die kromming helpt bij mannen met een prostaatvergroting of een steile blaashals: met de tip naar boven gericht volgt de katheter makkelijker de passage langs de prostaatkwabben en de bocht naar de blaas. De DCT Tiemann katheter is er van Ch 10 tot Ch 22; de Rüsch Gold ballonkatheter is er ook in een Tiemann-uitvoering voor verblijfsgebruik.

Twee aandachtspunten bij de Tiemann-tip:

  • Richting: breng de katheter volgens het lokale protocol in met de gebogen tip naar boven; de markering op de connector of trechter wijst dan naar boven. Zo blijft de kromming in het vlak van de urinebuis en de blaashals.
  • Wie brengt in: urologische afdelingen, de V&VN Urologie Verpleegkundigen en het Verpleeghuisformularium stellen dat een Tiemann-katheter met beleid wordt ingebracht door deskundig personeel, zoals een uroloog, verpleegkundig specialist, urologie- of continentieverpleegkundige. Katheteriseren is een voorbehouden handeling; bij een bekende obstructie of eerdere moeizame katheterisatie overlegt de zorgverlener met de behandelend arts, die bepaalt of katheterisatie verantwoord is en wie de eerste plaatsing doet.

Een Tiemann-tip is dus geen "zwaardere" standaardkatheter voor alle mannen, maar een oplossing voor een specifiek anatomisch probleem. Zonder die indicatie blijft de Nelaton-tip de keuze.

Charrière: de maat kiezen

De charrièremaat (Ch, CH of Fr) geeft de buitendiameter van de katheter aan: 1 Ch = 1/3 mm. Een Ch 14 is dus ongeveer 4,7 mm dik, een Ch 16 ongeveer 5,3 mm. De maat staat op de verpakking en is af te lezen aan de kleur van de connector of het ballonventiel, zodat de maat ook uit een geopende verpakking te herkennen is. De kleurcode kan per fabrikant iets verschillen; bij de eenmalige vrouwenkatheters in ons assortiment is bijvoorbeeld Ch 8 blauw, Ch 14 groen, Ch 16 oranje en Ch 18 rood.

Maat Buitendiameter Gebruikelijke toepassing
Ch 6, 8, 10 2,0 tot 3,3 mm Kinderen, afhankelijk van leeftijd
Ch 12 4,0 mm Standaardmaat bij compacte vrouwenkatheters voor zelfkatheterisatie
Ch 14 4,7 mm Meest gebruikte maat bij volwassen mannen en vrouwen
Ch 16 5,3 mm Verblijfskatheter bij volwassenen (advies V&VN Urologie Verpleegkundigen); minimale maat suprapubisch
Ch 18 tot 22 6,0 tot 7,3 mm Tijdelijk op indicatie van de arts, bijvoorbeeld Ch 20 of 22 bij hematurie met stolsels, vaak als spoelkatheter

De vuistregel uit de Verenso-richtlijn Blaaskatheters is zo klein mogelijk, te beginnen bij Ch 14 of Ch 16. Een dikkere katheter lost lekkage langs de katheter meestal niet op en geeft volgens de Verenso-richtlijn juist eerder lekkage. De V&VN-handreiking Kathetermanagement kiest voor een verblijfskatheter bij volwassenen Ch 16 als standaard, omdat een Ch 14 wat minder drainage geeft en urine dan langer in de blaas kan blijven staan. Beide bronnen komen dus uit op Ch 14 of 16; welke van de twee hangt af van de patiënt en het lokale protocol. Voor eenmalige katheterisatie is Ch 14 de meest gangbare maat, bij kinderen Ch 6, 8 of 10.

Lengte: mannen- en vrouwenkatheter

De urinebuis van een man is aanzienlijk langer dan die van een vrouw. Eenmalige katheters voor mannen zijn daarom circa 40 cm lang; ballonkatheters voor volwassen mannen 40 tot 45 cm. Voor vrouwen bestaan naast de standaardlengte ook korte uitvoeringen van 7 tot 25 cm, zoals de Coloplast SpeediCath Compact van 7 cm voor zelfkatheterisatie of de Hekura Nelaton van 15 cm. Die zijn handzamer en discreter, maar uitsluitend geschikt voor vrouwen.

Bij een ballonkatheter is de lengte ook een veiligheidskwestie. De katheter wordt pas na het aflopen van urine nog een stuk opgeschoven (bij een vrouw nog circa 2 cm, bij een man tot aan de vertakking van de katheter) voordat de ballon wordt gevuld. Alleen dan ligt de ballon in de blaas en niet in het laatste deel van de urethra. Een te korte katheter maakt dat bij een man onmogelijk. Een lange katheter bij een vrouw is daarentegen geen probleem; er blijft alleen meer katheter buiten het lichaam.

Materiaal en hoe lang een verblijfskatheter mag blijven zitten

Eenmalige katheters zijn meestal van PVC of een vergelijkbare kunststof, ongecoat (met los glijmiddel) of met een hydrofiele coating die na contact met water gebruiksklaar is, zoals de Hekura gebruiksklare katheter Ch 16. Bij een gecoate katheter hoort geen extra gel: die werkt de coating juist tegen.

Bij verblijfskatheters bepaalt het materiaal hoe lang de katheter maximaal mag blijven zitten:

  • Latex met siliconencoating (bijvoorbeeld Silkolatex bij de Rüsch Gold ballonkatheter): soepel en geschikt voor kort- tot middellange katheterisatie. Patiënteninformatie van urologische afdelingen noemt voor gecoat latex een verblijfsduur van enkele weken tot maximaal 6 weken; de Verenso-richtlijn merkt op dat een coating na 2 tot 3 weken is afgesleten. Niet geschikt bij latexallergie.
  • 100% siliconen (bijvoorbeeld de Hekura katheter 100% siliconen): latexvrij, iets stugger, met een groter binnenlumen bij gelijke buitenmaat en minder neiging tot aanslag (encrustatie). Bedoeld voor langdurig gebruik; patiënteninformatie van urologische afdelingen en de V&VN-handreiking noemen een verblijfsduur van 8 tot 12 weken, mits er geen verstopping of aanslag optreedt. Eerste keuze bij latexallergie en bij patiënten bij wie de katheter snel verstopt.

De SRI-richtlijn en de versie voor de langdurige zorg koppelen de wisseltermijn niet aan het materiaal, maar geven als uitgangspunt een wisselbeleid met een vaste frequentie van 6 tot 12 weken (een zwakke aanbeveling: het bewijs voor de precieze termijn is beperkt). Een korter interval, bijvoorbeeld maandelijks, wordt geadviseerd bij patiënten met een voorgeschiedenis van kathetergerelateerde urineweginfecties of obstructie, of die extra kwetsbaar zijn voor een urineweginfectie. Vaker wisselen dan nodig is geen winst: elke wissel kan weefselschade geven en daarmee juist infectierisico. De maximale verblijfsduur van de fabrikant op de verpakking blijft altijd de bovengrens.

De ballon vullen: hoeveel en waarmee

Op het ballonventiel van iedere verblijfskatheter staat naast de charrièremaat de balloninhoud, bij volwassenen meestal 5 tot 15 ml en standaard 10 ml. Vul de ballon volgens de gebruiksaanwijzing van de fabrikant met de hoeveelheid die op het ventiel staat: met minder vloeistof wordt de ballon asymmetrisch en gaat de tip scheef in de blaas staan, wat irritatie en lekkage geeft. Een driewegkatheter voor spoelen heeft een grotere ballon van 30 tot 50 ml.

Als vulvloeistof geldt het voorschrift van de fabrikant: steriel water of een steriele water-glycerineoplossing. Siliconen is licht doorlaatbaar, waardoor een met puur water gevulde ballon in een siliconenkatheter langzaam kan leeglopen; de glycerine in de vuloplossing voorkomt dat grotendeels. Sommige katheters worden met een voorgevulde spuit geleverd, zoals de Rüsch Brillant Plus Aquaflate; ook katheterisatiesets bevatten vaak een spuit van 10 ml met steriel water. Gebruik geen andere vulvloeistof dan de fabrikant aangeeft.

Glijmiddel: steriel en bij voorkeur met lidocaïne

Bij iedere katheterisatie hoort steriel glijmiddel, tenzij de katheter een hydrofiele coating heeft. Bij mannen wordt de urinebuis standaard eerst gevuld met een glijmiddel dat een lokaal verdovend middel bevat, zoals Instillagel (lidocaïne met chloorhexidine); de Verenso-richtlijn adviseert zo'n lidocaïnehoudend glijmiddel bij mannen én vrouwen. Volgens de bijsluiter is de dosering 11 ml bij volwassen mannen en 6 ml bij vrouwen en kinderen, en treedt de verdovende werking in na 5 tot 10 minuten (Verenso noemt 5 tot 7 minuten); de verdoving door lidocaïne houdt gemiddeld 1 tot 2 uur aan. Houd die inwerktijd dus aan voordat de katheter wordt ingebracht. Instillagel mag niet worden gebruikt bij kinderen onder de 2 jaar (contra-indicatie).

Voor praktijken en teams die niet dagelijks katheteriseren bundelt een complete katheterisatieset de benodigdheden: afdekdoeken, nierbekken, handschoenen, pincet, wattenstaafjes, desinfectans, glijmiddel en een spuit met steriel water in één steriele verpakking, zodat er tijdens de handeling niets ontbreekt. De katheter zelf wordt daar los bij gekozen.

Urineopvang: beenzak, nachtzak, ventiel en fixatie

Een verblijfskatheter wordt aangesloten op een gesloten opvangsysteem. Overdag is dat een beenzak van 500 tot 750 ml die met banden of een fixatiekous aan het been wordt gedragen; 's nachts een nachtzak (bedzak) van 1,5 tot 2 liter aan een bedhanger, vaak aangesloten op de aftapkraan van de beenzak. Een katheterventiel (flip-flow) sluit de katheter af zonder zak, zodat de blaas met tussenpozen wordt geleegd. De SRI-richtlijn wijst erop dat stilstaande urine in de blaas bij een ventiel de kans op infectie vergroot; weeg dat af tegen het comfort voor de patiënt. Een katheterstop is alleen een afsluitdopje en biedt die gecontroleerde lediging niet.

De richtlijn geeft voor de dagelijkse verzorging een aantal vaste regels: zorg voor voldoende vochtinname (1,5 tot 2 liter per 24 uur), hang de opvangzak altijd onder blaasniveau, voorkom contact van het systeem met de vloer, reinig dagelijks de uitwendige genitaliën en de omgeving van de urethramonding met leidingwater, leeg de zak op tijd en vermijd onnodig loskoppelen. Bij kortdurende katheterisatie (de richtlijn voor de langdurige zorg hanteert daarvoor korter dan 30 dagen) wordt het opvangsysteem niet routinematig vervangen, alleen bij verstopping, lekkage of geur. Nachtzakken mogen worden hergebruikt als de fabrikant dat toestaat; de richtlijn voor de langdurige zorg adviseert dan de datum van ingebruikname op de zak te schrijven, en een zichtbaar bevuilde zak wordt niet opnieuw gebruikt. Als praktijkrichtlijn houden urologische afdelingen voor been- en nachtzakken circa 5 tot 7 dagen aan.

Fixeer de katheter aan het bovenbeen met een fixatiepleister of een katheterfixatieband. Dat voorkomt trek aan de urethra, op en neer bewegen van de katheter en per ongeluk uittrekken.

Infectiepreventie: wat het verschil maakt

Urineweginfecties zijn volgens de SRI-richtlijn de meest voorkomende zorginfecties, en blaaskatheters vormen daarvoor de belangrijkste risicofactor. Bacteriën in de urine zijn volgens de richtlijn vaak al binnen 48 uur na plaatsing aantoonbaar; de V&VN Urologie Verpleegkundigen noemen dat na een week ongeveer de helft van de patiënten met een verblijfskatheter bacteriurie heeft en na een maand vrijwel iedereen. Meestal gaat het om kolonisatie zonder klachten, maar het onderstreept waarom de duur van katheterisatie de bepalende factor is. De maatregelen die volgens de literatuur het meest opleveren zijn dan ook: alleen katheteriseren op een terechte indicatie, de katheter zo snel mogelijk verwijderen, een gesloten systeem handhaven en de zak onder blaasniveau houden. Routinematig spoelen van de blaas met desinfectans of antibiotica, en preventief antibiotica, worden niet geadviseerd.

Voor het inbrengen zelf adviseert de SRI-richtlijn een steriele katheter en een schone (niet volledig steriele) werkwijze: onderlegger, niet-steriele handschoenen, genitaliën reinigen met leidingwater, en de kathetertip steriel houden door hem alleen via de verpakking of een steriel hulpmiddel aan te raken. Handhygiëne voor en na de handeling blijft de basis; zie daarvoor het artikel over handen desinfecteren of wassen en de bredere uitleg over infectiepreventie van hand tot oppervlak.

Gerelateerde producten

In ons assortiment vindt u zowel eenmalige als verblijfskatheters in de gangbare maten, plus de opvang- en hulpmiddelen die erbij horen.

Het volledige overzicht staat in de categorie katheters; we denken graag mee als een team de standaardmaten en materialen voor de eigen zorgsetting wil vastleggen.

Verder lezen

Veelgestelde vragen

Wat is een Tiemann-katheter?

Een blaaskatheter met een licht gebogen, stuggere tip. De kromming helpt de katheter langs een vergrote prostaat of door een steile blaashals te leiden. De katheter wordt met de tip naar boven ingebracht, door personeel dat hierin geschoold is.

Hoe lang mag een verblijfskatheter blijven zitten?

De SRI-richtlijn geeft als uitgangspunt een vaste wisselfrequentie van 6 tot 12 weken, korter bij terugkerende infecties of verstopping. Daarnaast geldt de maximale verblijfsduur van de fabrikant: voor gecoat latex enkele weken tot maximaal 6 weken, voor 100% siliconen tot 8 à 12 weken. Bij een kortdurende indicatie wordt de katheter zo snel mogelijk verwijderd.

Charrière 14 of 16?

Beide zijn gangbare maten voor volwassenen. Ch 14 is de meest gebruikte maat en de kleinste zinvolle startmaat volgens Verenso; de V&VN Urologie Verpleegkundigen adviseren voor een verblijfskatheter Ch 16 vanwege de betere drainage. Kies niet dikker dan nodig: een te dikke katheter geeft eerder lekkage langs de katheter.

Waarmee wordt de ballon gevuld?

Met steriel water of de water-glycerineoplossing die de fabrikant voorschrijft, in de hoeveelheid die op het ventiel staat (meestal 10 ml).

Mag een verpleegkundige of doktersassistent katheteriseren?

Katheteriseren is een voorbehouden handeling die alleen na scholing en in opdracht van een arts wordt uitgevoerd. Voor een Tiemann-katheter of bij een bekende obstructie geldt aanvullend dat de eerste plaatsing door deskundig personeel gebeurt, in overleg met de behandelend arts.

Disclaimer

Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Voor specifieke patiëntsituaties raadpleegt u altijd de behandelend arts, het lokale protocol en de productinformatie van de fabrikant. Richtlijnen kunnen veranderen; controleer de actuele versie bij de bevoegde instantie.

Previous article:
Next article: