Zoeken

Vingerspalk kiezen: de Stack-spalk bij een malletvinger en spalken voor eerste hulp

10 november 2026

Een bal tegen de vingertop, de deken onder de matras schuiven, een harde stoot: kort daarna hangt het topje van de vinger naar beneden en lukt het niet meer om het actief te strekken. Dat is een malletvinger, en de behandeling is in de meeste gevallen een vingerspalk die weken achter elkaar blijft zitten. Of het resultaat goed wordt, hangt grotendeels af van de juiste spalk, de juiste maat en vooral van de discipline bij het dragen. Daarnaast is er een heel andere groep vingerspalken en spalken: die voor eerste hulp, waarmee een EHBO- of BHV-team een letsel stabiliseert tot het in de huisartspraktijk of het ziekenhuis wordt beoordeeld. Hieronder staan beide naast elkaar: welke spalk wanneer, hoe de Stack-spalk wordt aangelegd en gewisseld, en welke spalken in een verbandkoffer of op de post van een evenement thuishoren.

Kort samengevat

  • Bij een malletvinger wordt in de huisartspraktijk veel de Stack-spalk gebruikt: een kunststof kapje dat het eindkootje gestrekt houdt en het middelste gewricht vrijlaat. De NHG-Standaard geeft de voorkeur aan een goed sluitende, geperforeerde thermoplastische spalk.
  • Draagduur: 6 tot 8 weken dag en nacht, daarna controle en nog 2 tot 4 weken dag en nacht, gevolgd door 2 tot 4 weken alleen 's nachts en bij risicovolle activiteiten. Buigt het topje tussendoor, dan begint de telling van voren af aan.
  • Röntgenfoto: volgens de NHG-Standaard Hand- en polsklachten om een peesletsel te onderscheiden van een afgescheurd botstukje. Beslaat dat stukje meer dan 30% van het gewrichtsvlak, dan is er mogelijk een operatie-indicatie.
  • Voor eerste hulp zijn kneedbare, met schuim beklede aluminiumspalken (in vinger-, mini- en standaardformaat) en vacuümspalken bedoeld: om een letsel tijdelijk te stabiliseren, in de houding die het slachtoffer zelf aanneemt.

Wat er bij een malletvinger gebeurt

Het eindkootje van een vinger wordt gestrekt door het uiteinde van de strekpees, dat over het eindgewricht (het DIP-gewricht) heen loopt en aan de basis van het eindkootje vastzit. Bij een malletvinger scheurt dat peesuiteinde, of trekt het een klein stukje bot van het eindkootje los. Het gevolg is in beide gevallen hetzelfde: het topje staat in een gebogen stand en kan niet meer actief gestrekt worden, terwijl het passief (met de andere hand) nog wel recht te duwen is. Opvallend is dat het ongeval zelf meestal weinig pijn doet; de pijn en zwelling komen vaak pas later.

De NHG-Standaard Hand- en polsklachten adviseert een (uitgestelde) röntgenfoto om drie situaties te onderscheiden: een malletvinger door peesletsel, een malletvinger met een klein afgescheurd botstukje (een avulsiefractuur, conservatief te behandelen) en een malletvinger met een botstukje van meer dan 30% van het gewrichtsvlak van het DIP-gewricht, wat een mogelijke reden voor een operatie is. Wordt een malletvinger niet behandeld, dan kan op termijn een zwanenhalsstand van de vinger en artrose van het eindgewricht ontstaan.

De Stack-spalk: hoe hij werkt

De Stack-spalk is een vormvast kunststof kapje waarin de vingertop rust. De spalk houdt het eindgewricht in een gestrekte stand, zodat de uiteinden van de pees (of het botstukje en het eindkootje) tegen elkaar blijven liggen en aan elkaar kunnen vergroeien. De vinger wordt aan de onderzijde ondersteund; de bovenkant van het eindkootje en de nagel blijven deels vrij, zodat de huid te zien is. Het middelste gewricht van de vinger (het PIP-gewricht) moet vrij kunnen bewegen. Dat is belangrijk, want een vinger die weken in zijn geheel stil wordt gehouden, wordt stijf.

De richtlijn Handfracturen (NVPC en NVvH) noemt voor een ossale malletvinger zonder subluxatie een spalk met het DIP-gewricht in lichte hyperextensie en het PIP-gewricht vrij, gedurende 6 tot 8 weken, en geeft de voorkeur aan een goed passende, bij voorkeur op maat gemaakte spalk. Een voorgevormde Stack-spalk wordt in de huisartspraktijk veel gebruikt. De NHG-Standaard Hand- en polsklachten geeft de voorkeur aan een goed sluitende, geperforeerde thermoplastische spalk, omdat die beter wordt verdragen en minder huidproblemen geeft; de effectiviteit is gelijk. Zit een Stack-spalk niet goed of ontstaan huidproblemen, dan kan een handtherapeut een spalk op maat maken.

De juiste maat

Stack-spalken worden in genummerde maten geleverd, van een kleine maat voor kinderen en smalle vingers tot een grote maat voor een duim of een brede middelvinger. Een maattabel is bij de meeste fabrikanten niet doorslaggevend; de maat wordt bepaald door te passen:

  • De vingertop rust tot in het kapje, zonder dat de top knelt of de nagel klem zit.
  • Het eindgewricht staat recht en kan in de spalk niet buigen.
  • De rand van de spalk eindigt vóór de plooi van het middelste gewricht, zodat dat gewricht vrij kan buigen.
  • De spalk zit stevig, maar de vingertop blijft roze en warm.

Houd er rekening mee dat de zwelling in de eerste weken afneemt. Een spalk die op dag één goed paste, kan na twee weken te ruim zitten; dan is een kleinere maat nodig. Omdat het eindkootje juist niet mag buigen tijdens het wisselen, is het handig om in de spreekkamer een paar maten op voorraad te hebben, zodat er direct gepast kan worden.

Met klittenband of met tape

Een Stack-spalk wordt op zijn plek gehouden met een klittenbandje of met een strook hechtpleister om het middenkootje. Klittenband is makkelijk los en vast te maken; pleister kan iets steviger zitten, maar moet bij wisselen opnieuw worden aangebracht. Een huidkleurige of witte uitvoering is een kwestie van voorkeur: patiënten die de spalk weken op het werk of school dragen, kiezen vaak de huidkleurige.

Dragen, wisselen en afbouwen

Het belangrijkste onderdeel van de behandeling is dat het eindkootje gedurende de hele periode niet buigt, ook niet één keer even. Volgens de NHG-Standaard en Thuisarts.nl beoordeelt de huisarts na 6 tot 8 weken of het topje volledig te strekken is. Is dat zo, dan blijft de spalk nog 2 weken dag en nacht zitten en gaat hij alleen af om te oefenen; lukt strekken niet, dan nog 4 weken dag en nacht. Daarna volgt een periode van 2 tot 4 weken waarin de spalk alleen 's nachts en bij risicovolle activiteiten (zoals sport) wordt gedragen. De hele behandeling duurt al met al ongeveer drie tot vier maanden. Sommige ziekenhuizen werken met een kortere variant: 6 weken continu bij een avulsiefractuurtje en 8 weken bij een peesletsel, daarna 2 weken 's nachts.

Wisselen zonder dat het topje buigt

  1. Leg de hand plat op tafel, met de handpalm naar beneden.
  2. Houd de vingertop met een vinger van de andere hand gestrekt tegen het tafelblad.
  3. Maak het klittenband of de pleister los en schuif de spalk voorzichtig van de vinger, terwijl de top plat op tafel blijft liggen.
  4. Was en droog de vinger en de spalk, nog steeds met de top plat op het tafelblad; de huid onder de spalk wordt anders week en kan kapotgaan.
  5. Schuif de schone spalk terug en maak hem weer vast.

Thuisarts.nl en de NHG-Standaard adviseren de spalk om de dag af te halen om vinger en spalk schoon te maken, en verder zo min mogelijk. Buigt het topje toch, dan moet de behandeling volgens de meeste protocollen opnieuw beginnen. Het is daarom zinvol de patiënt de wisselinstructie bij het aanmeten één keer voor te doen en zelf te laten oefenen.

Wanneer terug naar de huisarts

  • De spalk zit te los of te strak, de huid wordt rood, wit of kapot, of de vingertop wordt blauw of gevoelloos.
  • Het topje is tussendoor gebogen.
  • Na het afbouwen gaat het topje weer hangen.
  • Bij een open wond, een duidelijke standafwijking of een vermoeden van een grotere breuk; bij acuut letsel met een vermoeden van pees- of zenuwletsel, een fractuur in het gewricht of een (sub)luxatie adviseert de NHG-Standaard verwijzing.

Spalken voor eerste hulp

Bij eerste hulp is het doel anders. Een EHBO'er of BHV'er stelt geen diagnose en behandelt geen breuk, maar zorgt dat een letsel zo weinig mogelijk beweegt tot een arts het beoordeelt. De Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp gaan ervan uit dat een slachtoffer meestal zelf de houding vindt waarin de klachten het minst zijn; de eerstehulpverlener ondersteunt die houding en dwingt het slachtoffer niet in een andere stand. Bij een letsel aan hand of pols ondersteunt het slachtoffer de arm vaak eerst zelf, en als dat niet lukt biedt een mitella (driekante doek) houvast. Spalken komen vooral in beeld bij professionele hulpverleners, evenementenzorg, sportclubs en bedrijven met een langere aanrijtijd naar de zorg.

De soorten naast elkaar

SpalkWat het isWanneerVoorbeeld in ons assortiment
Stack-vingerspalkVormvast kunststof kapje voor het eindkootjeMalletvinger, behandeling van wekenStack vingerspalk, maat 1 tot 7
Kneedbare vingerspalkAluminium kern met schuimbekleding, op maat te buigen en te knippenEerste opvang van een vingerletselLifeguard E-Bone Splint vinger
Universele kneedbare spalkGrote aluminium spalk met schuim, op te rollen of te vouwenPols, onderarm, enkel en onderbeen stabiliseren voor transportLifeguard E-Bone Splint standaard, mini en XXL
VacuümspalkKussen met korrels dat na wegzuigen van de lucht stijf wordt in de aangetroffen standArm, been of enkel, als de stand niet gecorrigeerd kan of mag wordenLifeguard VACQ-Splint
MitellaDriekante doek als draagdoek of fixatieArm ondersteunen, spalk fixerenNobamed driekante doek
Glasvezel spalkmateriaalVoorgevormd, uithardend spalkmateriaalGipskamer en spoedeisende hulp, door getrainde zorgverlenersBSN Dynacast Prelude

Kneedbare aluminiumspalk

Een kneedbare spalk heeft een kern van dun, vervormbaar aluminium, aan beide kanten bekleed met schuim. Plat is hij slap; door hem in de lengte te buigen (een gootvorm of een licht gebogen U) wordt hij stevig. De werkwijze is steeds hetzelfde: de spalk eerst voorvormen langs het gezonde lichaamsdeel, daarna aanleggen op het letsel en fixeren met een zwachtel, windsel of driekante doek. Met een schaar is de spalk korter te knippen. De vingeruitvoering is kort en smal; de standaarduitvoering van 100 x 11 cm laat zich ook dubbelvouwen voor pols of enkel. Het materiaal is röntgendoorlatend, zodat de spalk bij een foto kan blijven zitten.

Vacuümspalk

Een vacuümspalk is een luchtdicht kussen gevuld met kleine korrels. Om het lichaamsdeel gelegd en met klittenband gesloten, zuigt een handpomp de lucht eruit; de korrels drukken dan tegen elkaar en het kussen wordt stijf in precies de vorm die het ledemaat op dat moment heeft. Dat maakt een vacuümspalk geschikt om een letsel te immobiliseren in de stand waarin het wordt aangetroffen, zonder het eerst recht te leggen. De druk is gelijkmatig verdeeld en er zijn geen harde randen. Een vacuümspalk vraagt wel training: het team moet de handgrepen en het ventiel kennen en herkennen wanneer bijgepompt moet worden.

Controleren na het aanleggen

  • Leg een spalk niet strakker dan nodig om een lichaamsdeel waarin zwelling kan ontstaan.
  • Controleer na het aanleggen en daarna regelmatig de kleur, de warmte en het gevoel van vingers of tenen voorbij de spalk.
  • Haal ringen en horloges van een gekwetste hand of arm, voordat de zwelling dat onmogelijk maakt.
  • Bedek een wond eerst met een steriel kompres; een spalk gaat nooit rechtstreeks op een open wond.

Voor het fixeren van een spalk en het aanleggen van een drukverband staat meer in de artikelen over fixatieverband kiezen en een drukverband aanleggen bij een bloeding en een verstuiking.

Welke spalken op welke plek

Huisartspraktijken die malletvingers zelf behandelen, houden bij voorkeur een reeks Stack-maten op voorraad, omdat een spalk die niet past de behandeling kan laten mislukken. Voor een verbandkoffer van een BHV-team of sportclub volstaan meestal een paar kneedbare vingerspalken, een universele aluminiumspalk en een of twee mitella's. Evenementenzorg, bergings- en reddingsteams werken daarnaast vaak met een set vacuümspalken. We horen van praktijken en teams geregeld dat de spalk wel in de kast ligt, maar dat niemand er recent mee heeft geoefend; plan het aanleggen daarom mee in de jaarlijkse herhalingstraining.

Gerelateerde producten

Ons assortiment bevat vingerspalken in alle gangbare maten en spalken voor eerste hulp, van vinger tot been.

Veelgestelde vragen

Mag ik de Stack-spalk 's nachts afdoen?

In de eerste 6 tot 8 weken niet, en daarna volgens de NHG-Standaard meestal nog 2 weken niet: de spalk blijft dag en nacht zitten en gaat alleen af om vinger en spalk schoon te maken, met het topje plat op tafel, of na de controle om te oefenen. Pas daarna gaat hij overdag af en blijft hij nog 2 tot 4 weken 's nachts zitten.

Wat als het topje toch even gebogen is?

Dan kan de herstellende pees weer zijn losgetrokken. De meeste protocollen laten de telling van de weken dan opnieuw beginnen; overleg met de huisarts of behandelaar.

Werkt een spalk nog als de malletvinger al een paar weken oud is?

Een spalk wordt ook bij een malletvinger die al enkele weken bestaat nog vaak geprobeerd. Of en hoe lang, beoordeelt de huisarts of de chirurg.

Kan een kneedbare aluminiumspalk een Stack-spalk vervangen?

Voor de eerste opvang wel; voor de behandeling van weken is een Stack-spalk of een spalk op maat beter, omdat die het eindgewricht vast in strekstand houdt en het middelste gewricht vrijlaat.

Disclaimer

Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Diagnose en behandeling van een vingerletsel horen bij de huisarts of behandelend specialist; voor eerste hulp zijn de Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp en de opleiding van de eerstehulpverlener leidend.

Previous article:
Next article: