Bloeddruk meten lijkt de eenvoudigste meting in de spreekkamer, en juist daardoor sluipen er fouten in. Een manchet die te klein is voor de arm, een patiënt die net de trap op is gelopen, één meting in plaats van twee, of een aneroïde meter die al jaren niet is gecontroleerd: elk van die dingen verschuift de uitkomst met meer dan genoeg millimeters kwik om een behandelbesluit te veranderen. Daar komt bij dat een praktijk tegenwoordig niet één, maar meerdere meetvormen nodig heeft: de spreekkamermeting, de 24-uursmeting, de geprotocolleerde thuismeting en de 30-minutenmeting. Hieronder staat wat de multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM) vraagt van een bloeddrukmeting, welke soorten meters er zijn, hoe de juiste manchet wordt gekozen en welke apparatuur bij welke praktijk past.
Kort samengevat
- Gevalideerd en gecontroleerd: de CVRM-richtlijn vraagt om gevalideerde, periodiek gecontroleerde apparatuur. Of een model klinisch is gevalideerd, is na te gaan in een onafhankelijk register zoals STRIDE BP.
- Meetprotocol in de spreekkamer: 5 minuten rustig zitten, minimaal 2 metingen met 1 tot 2 minuten ertussen, aan de arm met de hoogste waarde, en bij elke meting de pols voelen.
- De manchet bepaalt de uitkomst: een te kleine manchet overschat de bloeddruk, een te grote onderschat hem. De luchtkamer moet 75 tot 100% van de bovenarm omsluiten.
- Wittejasseneffect uitsluiten: met een 24-uursmeting (voorkeur) of een geprotocolleerde thuismeting; als die niet haalbaar zijn, met een 30-minutenmeting op de praktijk.
- Atriumfibrilleren: geautomatiseerde meters zijn volgens de richtlijn niet goedgekeurd voor patiënten met boezemfibrilleren. Een meter met AF-detectie signaleert, maar stelt geen diagnose.
Wat de CVRM-richtlijn vraagt van een bloeddrukmeting
De module Bloeddrukmeting van de multidisciplinaire richtlijn CVRM (richtlijnendatabase, 2018, beoordeeld op geldigheid in 2021) en de NHG-Standaard CVRM geven samen het kader. Voor de spreekkamermeting betekent dat:
- gevalideerde, periodiek gecontroleerde semiautomatische of handmatige apparatuur;
- de patiënt zit eerst 5 minuten rustig;
- de juiste manchetmaat, aan de arm met de hoogste waarde;
- minimaal 2 metingen, met 1 tot 2 minuten tussen de metingen;
- bij elke meting de pols voelen, om atriumfibrilleren op te sporen.
Leidend voor de risicoschatting en de behandeling is de systolische bloeddruk. Bij een mogelijke behandelindicatie volstaat de spreekkamermeting niet: dan komt er een meting buiten de spreekkamer bij, om een wittejassenhypertensie uit te sluiten.
De meting zelf, stap voor stap
- Laat de patiënt 5 minuten rustig zitten, met de rug tegen de leuning en de voeten naast elkaar op de grond, en laat knellende kleding van de bovenarm verwijderen.
- Meet de omtrek van de bovenarm halverwege schouder en elleboog, en kies daarop de manchet (zie hieronder).
- Breng de lege manchet aan met de onderrand net boven de elleboogplooi en de markering op de slagader aan de binnenkant van de arm. Onder de boven- en onderrand moet nog één vinger passen.
- Leg de arm ontspannen op tafel, met het midden van de manchet ter hoogte van het midden van het borstbeen (harthoogte).
- Meet minimaal twee keer, met 1 tot 2 minuten ertussen. Patiënt en zorgverlener praten niet tijdens de meting.
- Voel de pols. Is die onregelmatig, dan is een automatische meting onbetrouwbaar en volgt een handmatige meting en verder onderzoek naar atriumfibrilleren.
Bij een handmatige meting met stethoscoop wordt de manchet snel opgepompt tot boven de verwachte systolische druk en daarna gelijkmatig afgelaten; niet halverwege bijpompen, want de stuwing die dan ontstaat geeft te hoge waarden. Tussen twee metingen moet de manchet helemaal leeg zijn.
De soorten bloeddrukmeters
| Soort | Hoe het werkt | Sterk punt | Let op |
|---|---|---|---|
| Automatische spreekkamermeter (oscillometrisch) | Meet de trillingen in de manchet en berekent daaruit de bloeddruk | Geen gehoor of ervaring nodig, weinig variatie tussen meters | Minder betrouwbaar bij een onregelmatige hartslag |
| Aneroïde meter | Veermanometer met wijzer; meten met stethoscoop (auscultatoir) | Werkt overal, ook bij aritmie; geen stroom nodig | Kan ongemerkt afwijken; regelmatig controleren |
| Digitale handmatige meter | Elektronische drukmeter in plaats van kwik of wijzer, meten met stethoscoop | Auscultatoir meten met een digitale aflezing | Hetzelfde vakmanschap nodig als bij aneroïde |
| 30-minutenmeter | Automatische meter die zonder zorgverlener in de kamer herhaald meet | Minder wittejasseneffect, in de eigen praktijk | Kamer en tijd nodig; minder onderzocht dan 24-uurs |
| 24-uursmeter (ABPM) | Draagbare meter die een etmaal op vaste tijden meet | Ook de nachtelijke bloeddruk; voorkeursmethode | Belastend voor sommige patiënten; software nodig |
| Thuismeter | Automatische bovenarmmeter voor de patiënt | Geprotocolleerde week thuis | Alleen een gevalideerd model, met de juiste manchet |
Kwikmeters zijn sinds 2014 in de Europese Unie niet meer nieuw te koop. De aneroïde meter en de automatische meter hebben hun plaats ingenomen. Sommige automatische spreekkamermeters kunnen ook auscultatoir worden gebruikt, met het display in plaats van de kwikkolom, zoals de Omron HBP-1120-E. Dat is handig in een praktijk die bij een onregelmatige pols handmatig wil kunnen meten zonder een tweede toestel.
Gevalideerd: wat dat betekent
Een CE-markering zegt niets over de meetnauwkeurigheid. Een bloeddrukmeter is klinisch gevalideerd als hij in een onderzoek volgens een erkend protocol, tegenwoordig vooral de universele norm ISO 81060-2, met handmatige metingen is vergeleken en daarbij binnen de grenzen bleef. De European Society of Hypertension (ESH) wijst erop dat voor bijzondere groepen, zoals mensen met een zeer grote armomtrek (meer dan 42 cm) en mensen met een ritmestoornis, een aparte validatie nodig is. Het internationale register STRIDE BP houdt per model bij of en voor welke groep het is gevalideerd. Zoek daar het exacte typenummer op; de naam van een productserie is niet genoeg, want binnen een serie kunnen modellen verschillen.
Controleren en ijken
Een aneroïde meter kan door stoten of slijtage gaan afwijken zonder dat dat zichtbaar is. Controleer bij elke meting of de wijzer in rust op nul staat, en laat de meter periodiek controleren tegen een referentie. De CVRM-richtlijn schrijft voor ambulante meters een kalibratie van minstens elke 12 maanden voor; voor spreekkamerapparatuur noemt de richtlijn "periodiek". De ESH adviseert een aneroïde meter minstens eenmaal per jaar te laten kalibreren en een automatische meter jaarlijks te laten onderhouden. Volg in elk geval de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Controleer daarnaast regelmatig de manchet en de slangen op lekkage en poreusheid: een lekkende manchet geeft bij een automatische meter foutmeldingen en bij een aneroïde meter een te snel dalende druk.
De juiste manchet: de grootste bron van meetfouten
De manchetmaat hangt af van de armomtrek, niet van de lengte of het gewicht van de patiënt. Een manchet die te klein is, moet harder worden opgepompt om de slagader dicht te drukken en overschat daardoor de bloeddruk; een te grote manchet onderschat hem. In een Nederlandse richtlijnbijlage over bloeddrukmeting wordt een overschatting genoemd van 7 tot 13 mmHg systolisch bij een te kleine manchet, en een onderschatting van ongeveer 6 mmHg bij een te grote. Een manchet die voor alle armomtrekken geschikt is, bestaat volgens de ESH niet.
- Vuistregel: de luchtkamer (de opblaasbare zak in de manchet) omsluit 75 tot 100% van de bovenarm en zit niet dubbel. Omsluit de luchtkamer de arm niet volledig genoeg, kies dan een maat groter.
- Gangbare maten: de exacte grenzen verschillen per fabrikant, maar een standaard volwassenenmanchet past meestal bij een armomtrek van ongeveer 22 tot 32 cm, een grote bij ongeveer 32 tot 42 cm. Daarnaast zijn er extra grote manchetten, dijbeenmanchetten en kinder- en babymaten. De armomtrek waarvoor een manchet geschikt is, staat op de manchet zelf.
- Grote armomtrek: bij een bovenarm van meer dan 42 cm adviseert de ESH bij voorkeur een conische manchet, omdat een rechte manchet niet goed om een conische arm sluit.
- Merkgebonden: de manchet hoort bij de meter. Een manchet met een andere aansluiting of van een ander merk past vaak niet, en ook als hij past, is de meter daarmee niet gevalideerd.
In de gesprekken met praktijken valt ons op dat er vaak maar één manchet bij de meter ligt, terwijl een flink deel van de volwassenen een grote manchet nodig heeft. Een standaard en een grote manchet naast elkaar, en bij voorkeur een dijbeenmanchet in de kast, voorkomt dat een patiënt met een brede arm stelselmatig te hoog wordt gemeten.
Wittejassenhypertensie: drie manieren om buiten de spreekkamer te meten
Een deel van de patiënten heeft in de spreekkamer een hogere bloeddruk dan in het dagelijks leven. Volgens de CVRM-richtlijn wordt bij een behandelindicatie daarom een meting buiten de spreekkamer gedaan: een 24-uursmeting (voorkeur) of een geprotocolleerde thuismeting, en als die niet haalbaar zijn een 30-minutenmeting (BP30). De 24-uursmeting heeft de voorkeur omdat de nachtelijke bloeddruk een sterkere voorspeller blijkt dan de bloeddruk overdag.
| Meetvorm | Protocol volgens de CVRM-richtlijn | Komt overeen met 140 mmHg in de spreekkamer |
|---|---|---|
| 24-uursmeting | Overdag elke 20 tot 30 minuten, 's nachts elke 30 tot 60 minuten | 130 mmHg (24-uursgemiddelde) |
| Geprotocolleerde thuismeting | Een week lang, meestal 's ochtends voor het ontbijt en 's avonds 2 uur na het eten, telkens twee keer | 135 mmHg |
| 30-minutenmeting (BP30) | Patiënt zit 30 minuten rustig alleen; elke 5 minuten een meting | 135 mmHg (indicatief) |
Deze waarden zijn niet rechtstreeks in de risicotabel te gebruiken; de richtlijn rekent ze daarvoor eerst om naar de geschatte spreekkamerwaarde. Voor alle ambulante meetvormen geldt dat de patiënt mondeling en schriftelijk instructie krijgt. Bij een thuismeting is het verstandig de meter van de patiënt één keer op de praktijk te controleren: de juiste manchetmaat en een gevalideerd model zijn ook thuis de basis.
Atriumfibrilleren en meters met AF-detectie
Bij atriumfibrilleren verschilt de bloeddruk van slag tot slag, en daar kunnen oscillometrische meters slecht mee overweg. De CVRM-richtlijn stelt dat geautomatiseerde apparaten niet zijn goedgekeurd voor patiënten met boezemfibrilleren, en adviseert bij elke meting de pols te voelen. Een aantal automatische meters heeft een AF-detectie die tijdens de meting een onregelmatig ritme signaleert. Dat is een hulpmiddel om een patiënt op te sporen bij wie verder onderzoek nodig is; de diagnose atriumfibrilleren wordt gesteld met een ECG.
Welke meter past bij welke praktijk
| Situatie | Passende keuze |
|---|---|
| Spreekkamer huisarts of praktijkondersteuner | Automatische spreekkamermeter met standaard en grote manchet, plus een aneroïde meter voor patiënten met een onregelmatige pols |
| Huisbezoek en thuiszorg | Draagbare aneroïde handmeter of een automatische meter op batterijen, met een set manchetten |
| Diagnostiek wittejassenhypertensie | 24-uursmeter met software, en zo nodig een 30-minutenmeter voor patiënten die geen 24-uursmeting willen of kunnen |
| Patiënt die thuis meet | Gevalideerde automatische bovenarmmeter met de juiste manchetmaat; polsmeters zijn gevoeliger voor de houding van de arm |
| Bedrijfsarts, sportarts, kliniek | Automatische spreekkamermeter; bij veel metingen per dag een wand- of tafelmodel |
Welke meter het ook wordt: noteer bij elke meting welk apparaat en welke manchet zijn gebruikt. Dat maakt een verschil tussen twee controles beter te beoordelen.
Gerelateerde producten
Ons assortiment bevat meters voor alle meetvormen, van de spreekkamer tot de 24-uursmeting, met de bijpassende manchetten in alle maten.
- Omron HBP-1120-E professionele bovenarm-bloeddrukmeter: automatisch en auscultatoir in één toestel voor de spreekkamer.
- Welch Allyn ProBP 2000 digitale bloeddrukmeter: automatische spreekkamermeter op batterijen.
- Microlife WatchBP Office 30M: voor de 30-minutenmeting op de praktijk, met AF-detectie.
- Microlife WatchBP O3 2G AFIB 24-uurs bloeddrukmeter en de Welch Allyn ABPM 7100 inclusief software: voor de 24-uursmeting.
- HEINE GAMMA G5 aneroïde bloeddrukmeter: draagbare handmeter, ook als GAMMA XXL LF-T bureaumodel.
- Microlife armmanchet voor WatchBP Office maat L (32 tot 42 cm): voorbeeld van een grote manchet; ook voor andere meters zijn grote, extra grote en dijbeenmanchetten leverbaar.
Veelgestelde vragen
Aan welke arm meet ik de bloeddruk?
Meet bij een eerste meting aan beide armen en gebruik daarna de arm met de hoogste waarde. Meet niet aan een arm met een verlamming, een shunt, een wond of aan de kant van een okselklierbehandeling bij borstkanker.
Hoe vaak moet een bloeddrukmeter worden gekalibreerd?
Voor ambulante meters noemt de CVRM-richtlijn minimaal elke 12 maanden; voor spreekkamerapparatuur noemt de richtlijn "periodiek". De ESH adviseert een aneroïde meter minstens eenmaal per jaar te laten kalibreren en een automatische meter jaarlijks te laten onderhouden. Volg daarnaast de gebruiksaanwijzing van de fabrikant en controleer een aneroïde meter bij elk gebruik op de nulstand.
Is een polsbloeddrukmeter betrouwbaar?
Een polsmeter is gevoeliger voor de houding: de pols moet tijdens de meting precies op harthoogte worden gehouden. Voor de praktijk en voor een geprotocolleerde thuismeting is een gevalideerde bovenarmmeter de gangbare keuze.
Wat is het verschil tussen een 30-minutenmeting en een 24-uursmeting?
Bij een 30-minutenmeting zit de patiënt een half uur alleen op de praktijk en meet het apparaat elke 5 minuten. Een 24-uursmeting registreert een etmaal in het dagelijks leven, ook 's nachts. De richtlijn geeft de voorkeur aan de 24-uursmeting; de 30-minutenmeting is een alternatief als 24-uurs- of thuismeting niet haalbaar is.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Voor diagnostiek en behandeling zijn de actuele NHG-Standaard en de multidisciplinaire richtlijn CVRM leidend, en voor gebruik, onderhoud en kalibratie de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.






