Een condoomkatheter, in de richtlijnen externe katheter genoemd, is een zachte huls die over de penis wordt gerold en via een slang op een been- of nachtzak wordt aangesloten. Voor mannen met urine-incontinentie die hun blaas wel zelf kunnen legen, is het volgens de SRI-richtlijn Blaaskatheterisatie een geschikt alternatief voor een verblijfskatheter: de belangrijkste risicofactor voor een urineweginfectie, een katheter in de blaas, wordt ermee vermeden. Of het werkt, hangt vooral af van de juiste maat en van een zorgvuldige aanbrengtechniek. Dit artikel beschrijft voor wie een condoomkatheter geschikt is, hoe de maat wordt gemeten, hoe het aanbrengen en verwijderen gaat, hoe lang hij blijft zitten en hoe de bekende problemen (lekken, afglijden, huidirritatie) worden voorkomen. Welke zakken erbij horen, staat in urineopvang bij een katheter.
Kort samengevat
- Voor wie: mannen met druppel-, aandrang- of functionele incontinentie die de blaas wel spontaan legen. Niet bij urineretentie, en niet bij wondjes of huidproblemen op de penis.
- Maat: meet de omtrek van de penisschacht in rust, circa 1 cm achter de eikel, met de meetkaart van de fabrikant; maten lopen in ons assortiment van 24 tot 40 mm. Een te ruime huls lekt en glijdt af, een te strakke knelt.
- Aanbrengen: huid schoon en droog, geen crème of talk, schaamhaar knippen (niet scheren), 1 tot 2 cm ruimte tussen de eikel en de afvoer, gelijkmatig afrollen en kort aandrukken.
- Draagduur: maximaal 24 uur, daarna verwijderen, de huid controleren en laten ademen en een nieuwe aanbrengen.
- Aansluiten op een beenzak overdag en een nachtzak 's nachts; slang zonder knik, zak onder blaasniveau.
Voor wie een condoomkatheter geschikt is
De richtlijn voor de langdurige zorg stelt dat bij mannen met incontinentie voor urine een externe katheter een geschikt alternatief is voor een verblijfskatheter, en dat bij incontinentie of een verwarde cliënt bij voorkeur niet-invasieve middelen worden gekozen: incontinentiemateriaal of een externe katheter. Urologische afdelingen noemen als indicaties continue druppelincontinentie, aandrangincontinentie en frequente mictie, steeds bij mannen die nog spontaan plassen. Een condoomkatheter vangt op, hij leegt niet: bij een blaas die niet zelf leegt (retentie) is hij dus geen oplossing en kan hij zelfs een volle blaas maskeren. Andere redenen om af te zien of een alternatief te kiezen: wondjes, eczeem of schimmelinfectie op de penis, een sterk teruggetrokken of korte penis (daarvoor bestaan korte uitvoeringen en klevende alternatieven), een latexallergie bij latexhoudende hulzen, en een gebruiker die de huls zelf lostrekt. Wordt de huls verdragen, dan noemt de richtlijn de condoomkatheter een geschikt alternatief: geen katheter in de blaas en daarmee minder infectierisico dan een verblijfskatheter.
De juiste maat meten
De maat is het belangrijkste onderdeel van de keuze. Meet de omtrek of diameter van de penisschacht in rusttoestand, ongeveer 1 cm achter de eikel, met de meetkaart of het meetlint van de fabrikant. Valt de maat tussen twee hulzen in, dan geven fabrikanten verschillende adviezen: sommige adviseren de kleinere maat (een iets strakkere huls kleeft beter en lekt minder), andere de grotere; volg de instructie van het gekozen merk en controleer de huid na 24 tot 48 uur. Een huls die rimpelt bij het afrollen is te ruim; een huls die de huid bleek of blauwig kleurt of pijn doet, is te strak en gaat direct af.
De Hekura externe katheters in ons assortiment zijn van zelfklevend, latexvrij siliconen en verkrijgbaar in de maten 24, 28, 31, 35 en 40 mm, in drie uitvoeringen: Standard met een gelijkmatige kleefzone, Plus met een versterkte kleefzone voor actieve gebruikers, en Specific met een aangepaste vorm en pashulp voor een specifieke anatomie. Bij de eerste keuze zijn proefexemplaren in enkele maten via de fabrikant of de medisch speciaalzaak verstandig; de continentieverpleegkundige of wijkverpleegkundige meet mee.
Aanbrengen: stap voor stap
- Voorbereiden. Handen wassen. Leg de huls, een beenzak, een schaartje en een handdoek klaar. Knip het schaamhaar aan de basis van de penis kort; scheren geeft kleine wondjes waar de kleefstof op irriteert. Een afdekdoekje met een gat kan de haren wegduwen tijdens het aanbrengen.
- Huid reinigen en drogen. Was de penis met water en eventueel een milde zeep, spoel goed na en dep droog. Gebruik geen crème, olie, talk of barrièrespray, tenzij de fabrikant een specifieke huidbeschermer voorschrijft: vet en poeder maken dat de kleefstof niet hecht. Schuif een eventuele voorhuid over de eikel terug in de normale stand.
- Huls plaatsen. Zet de huls op de eikel en laat 1 tot 2 cm ruimte tussen de top van de eikel en de afvoertuit, zodat de urine vrij kan wegstromen en de huls niet knikt. Rol de huls gelijkmatig af tot aan de basis; bij de juiste maat ontstaan geen plooien.
- Aandrukken. Omvat de penis kort en zachtjes met de hand zodat de kleefstof zich door de lichaamswarmte aan de huid hecht. Bij een uitvoering met losse kleefstrip: eerst de strip spiraalsgewijs aanbrengen, dan de huls erover rollen.
- Aansluiten. Verbind de afvoertuit met de slang van de beenzak; kort de slang zo nodig in zodat hij niet knikt, en laat een beetje lucht in de zak zodat er geen vacuüm ontstaat. Fixeer de slang aan de binnenkant van het bovenbeen en hang de zak onder blaasniveau.
- Controleren. Kijk na een uur en daarna een paar keer per dag of de urine afloopt, of de huls niet gedraaid of afgezakt is en of de huid normaal van kleur is.
Draagduur, verwijderen en huidcontrole
Een condoomkatheter blijft maximaal 24 uur zitten en wordt daarna vervangen; hergebruik is niet mogelijk. Verwijder de huls door hem voorzichtig van de huid af te rollen; een washandje met warm water dat een halve minuut om de penis wordt gehouden, verzwakt de kleefstof, en de fabrikant levert zo nodig een verwijderspray. Trek nooit met kracht aan de huls. Controleer de huid bij elke wissel op roodheid, drukplekken, blaasjes of schrale plekken, en laat de huid een tijdje ademen voordat een nieuwe huls wordt aangebracht. Blijft de huid rood of komt er een wondje, gebruik dan tijdelijk incontinentiemateriaal en overleg met de behandelaar. Voor een urinekweek wordt de huls verwijderd, de eikel met water gereinigd en de urine daarna opgevangen; nooit uit de zak.
Problemen en oplossingen
| Probleem | Waarschijnlijke oorzaak | Oplossing |
|---|---|---|
| Urine loopt niet weg, huls zwelt op | Geen ruimte tussen eikel en afvoer, geknikte slang, zak boven blaasniveau | 1 tot 2 cm ruimte houden, slang inkorten en recht fixeren, antikniktuit, zak lager hangen |
| Huls glijdt af | Te ruime maat, huid vet of vochtig, niet volledig afgerold, kleefzone te licht | Kleinere maat, huid grondig reinigen en drogen zonder crème, tot de basis afrollen, uitvoering met versterkte kleefzone (Plus) |
| Lekkage bij plotselinge aandrang | Groot volume in één keer, vacuüm in de zak | Beetje lucht in de zak laten, zak op tijd legen (iets meer dan halfvol), antirefluxklep |
| Rimpels in de huls | Te ruime maat | Een maat kleiner |
| Bleke, blauwige of pijnlijke huid | Te strakke maat of te strak aangebrachte kleefstrip | Direct verwijderen; grotere maat of andere uitvoering |
| Roodheid, jeuk, schrale huid | Kleefstof, vocht onder de huls, te lang gedragen | Elke 24 uur wisselen, huid laten ademen, huidbeschermer volgens fabrikant, bij aanhoudende klachten overleg |
| Teruggetrokken penis, huls houdt niet | Anatomie | Korte uitvoering of uitvoering voor specifieke anatomie, of een klevend alternatief zonder huls; overleg met continentieverpleegkundige |
Gerelateerde producten
- Hekura externe katheter Standard 28 mm, 30 stuks: zelfklevend, latexvrij siliconen; ook in 24, 31, 35 en 40 mm.
- Hekura externe katheter Plus 31 mm, 30 stuks: versterkte kleefzone voor actieve gebruikers; ook in 24, 28, 35 en 40 mm.
- Hekura externe katheter Specific 28 mm, 30 stuks: aangepaste vorm met pashulp; ook in 24, 31, 35 en 40 mm.
- Hekura beenzak 500 ml, 10 cm slang, kruiskraan en Hekura Soft nachtzak 2 l.
- Hekura Fix Plus Easy beenzakhouder en fixatieband voor de slang.
Veelgestelde vragen
Hoe wordt de maat van een condoomkatheter gemeten?
Meet de omtrek of diameter van de penisschacht in rust, ongeveer 1 cm achter de eikel, met de meetkaart van de fabrikant. Tussen twee maten in: volg het advies van het merk en controleer de huid na 24 tot 48 uur. Rimpels betekenen te ruim, verkleuring of pijn te strak.
Hoe lang mag een condoomkatheter blijven zitten?
Maximaal 24 uur. Daarna verwijderen, de huid controleren en laten ademen, en een nieuwe aanbrengen. Hergebruik is niet mogelijk.
Waarom lekt of glijdt de condoomkatheter af?
Meestal door een te ruime maat, een vette of vochtige huid (crème, talk, zweet), niet volledig afrollen of een geknikte slang. Kies een kleinere maat, reinig en droog de huid zonder crème, rol tot de basis af en fixeer de slang recht; bij actieve gebruikers helpt een uitvoering met versterkte kleefzone.
Is een condoomkatheter beter dan een verblijfskatheter?
Bij incontinentie met een blaas die zichzelf leegt noemt de richtlijn de externe katheter een geschikt alternatief omdat de belangrijkste risicofactor voor een urineweginfectie, een katheter in de blaas, wordt vermeden. Bij urineretentie is een condoomkatheter geen optie.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. De keuze voor een condoomkatheter, de maat en de uitvoering worden gemaakt met de behandelaar of continentieverpleegkundige, volgens de gebruiksaanwijzing van de fabrikant en het lokale protocol.






