Zoeken

Betadine (povidonjood): oplossing, scrub, zalf, zalfgaas en shampoo vergeleken

28 september 2026

Betadine is de bekendste merknaam van povidonjood, een jodiumverbinding die bacteriën, schimmels en veel virussen doodt en zichtbaar blijft werken zolang de bruine kleur op de huid staat. Onder die ene naam vallen echter vijf verschillende producten met elk een eigen concentratie en registratie: de oplossing, de scrub, de zalf, het zalfgaas en de shampoo. Dit artikel zet ze naast elkaar: waarvoor elke vorm is geregistreerd, hoe ze worden gebruikt, welke voorzorgen gelden (schildklier, zwangerschap, pasgeborenen, combinaties met andere middelen) en wanneer de richtlijnen povidonjood juist niet adviseren. De plaats van povidonjood tussen de andere antiseptica staat in wondreiniging en huidantiseptica.

Kort samengevat

  • Oplossing 100 mg/ml: desinfectie van snij-, schaaf- en brandwonden en van de huid vóór injectie, bloedtransfusie en operatie. Onverdund aanbrengen.
  • Scrub 75 mg/ml: chirurgische handdesinfectie en preoperatief wassen van de patiënt; is een zeep, dus afspoelen.
  • Zalf 100 mg/g en zalfgaas: profylaxe en behandeling van oppervlakkige infecties van beschadigde huid en brandwonden; verband dagelijks of om de dag wisselen.
  • Shampoo 75 mg/ml: preventie van infectie van de hoofdhuid.
  • Voorzorgen: niet op grote oppervlakken bij schildklieraandoeningen, gebruik in de zwangerschap ontraden, tot een minimum beperken bij pasgeborenen, niet combineren met zilver, waterstofperoxide of kwik. Na openen 6 maanden houdbaar.
  • De NHG adviseert bij traumatische wonden géén ontsmettingsmiddel en ontraadt jodiumgazen; povidonjood is een middel op indicatie, geen routine.

Wat povidonjood is en hoe het werkt

Povidonjood is een complex van jodium en de drager polyvinylpyrrolidon (povidon). De drager geeft het jodium geleidelijk af, waardoor het minder prikt en minder irriteert dan jodiumtinctuur maar wel breed werkt tegen bacteriën, mycobacteriën, schimmels, veel virussen en enkele protozoa. Resistentie tegen jodium is niet bekend. De werking houdt aan zolang de bruine kleur zichtbaar is; vervaagt die, dan is het middel opgebruikt en wordt het zo nodig opnieuw aangebracht. Vlekken op huid, linnen, wol en zijde gaan met water weg; verkleuring van kunstvezels verdwijnt met verdunde ammonia. Povidonjood is sinds 1958 op de markt en in Nederland als zelfzorggeneesmiddel verkrijgbaar.

De vijf vormen naast elkaar

VormSterkteGeregistreerde indicatieGebruikHoudbaar na openen
Oplossing (jodium oplossing, lotion)100 mg/mlDesinfectie van snij-, schaaf- en brandwonden; huid vóór injectie en bloedtransfusie; pre- en postoperatieve desinfectie van het operatiegebiedOnverdund aanbrengen en laten drogen; bij ontstoken of vochtige wonden elke 4 tot 6 uur herhalen6 maanden
Scrub (zeep)75 mg/mlChirurgische handdesinfectie; preoperatieve huiddesinfectie van de patiëntHanden en onderarmen: 5 ml inwrijven en 2,5 minuut borstelen, afspoelen, herhalen. Operatieveld: 5 minuten inwrijven, schuim verwijderen met een vochtig steriel gaas en daarna een huiddesinfectans aanbrengen6 maanden
Zalf100 mg/gProfylaxe en behandeling van oppervlakkige infecties van beschadigde huid en brandwondenDun aanbrengen, afdekken; verband dagelijks of om de dag wisselen. Vetvrije basis (macrogol)6 maanden
ZalfgaasGaas geïmpregneerd met povidonjoodzalfAls zalf: oppervlakkig geïnfecteerde of infectiegevoelige wonden en brandwondenOp maat knippen, op de wond leggen, afdekken met secundair verband; dagelijks of om de dag wisselenSteriel verpakt, eenmalig gebruik
Shampoo75 mg/mlPreventie van infectie van de hoofdhuidHaar bevochtigen, circa 5 ml inmasseren, uitspoelen6 maanden

Naast deze vijf is in Nederland een alcoholische variant geregistreerd (povidonjood 50 mg/ml in ethanol) voor de desinfectie van intacte huid vóór injecties, incisies en infusies, met een inwerktijd van minimaal 30 seconden; die is licht ontvlambaar en mag niet op beschadigde huid of bij zuigelingen jonger dan een maand. Een verwant product in ons assortiment is jodium 1% in alcohol 70% (jodiumtinctuur) voor huiddesinfectie.

Oplossing: wond én huid

De oplossing is de vorm met de meeste geregistreerde indicaties. Op een schaaf-, snij- of brandwond wordt ze onverdund aangebracht en gelaten tot ze droog is; op de intacte huid vóór een injectie, bloedtransfusie of operatie dient ze als huiddesinfectans. De SRI-richtlijn Desinfectie huid en slijmvliezen (2025) noemt jodiumhoudende middelen daarnaast als alternatief voor chloorhexidine in alcohol bij een chloorhexidineallergie, ook vóór een bloedafname. Let erop dat de vloeistof niet onder de patiënt blijft staan: een plas povidonjood die langdurig tegen de huid drukt, kan een chemische brandwond geven.

Scrub: wassen, niet achterlaten

De scrub is een zeep met povidonjood en hoort bij chirurgische handdesinfectie en het preoperatief wassen van het operatiegebied. Anders dan de oplossing wordt de scrub afgespoeld; het antiseptisch effect komt uit de combinatie van mechanisch wassen en het jodium. Voor de dagelijkse handhygiëne in huisartsenpraktijk en kliniek is handalcohol de standaard; scrub is bedoeld voor de chirurgische setting. Zie voor die afweging handen desinfecteren of wassen. Als alternatief voor preoperatief wassen van het lichaam wordt vaak chloorhexidine gebruikt (Hibiwash, voorheen Hibiscrub); het verschil staat in Hibiwash, Hibiscrub, Hibicet en chloorhexidine in alcohol.

Zalf en zalfgaas: voor de geïnfecteerde of risicowond

De zalf heeft een vetvrije basis van macrogol en wordt dun aangebracht op oppervlakkig geïnfecteerde wonden of brandwonden, waarna een verband volgt dat dagelijks of om de dag wordt gewisseld. Het zalfgaas is diezelfde zalf op een gaasdrager, geschikt voor grotere of onregelmatige wonden en brandwonden omdat het niet verschuift en de wond bij het verwijderen minder beschadigt dan droog gaas. Beide zijn bedoeld voor wonden waar een infectie is of dreigt. Voor schone, genezende wonden is een gewone wondcontactlaag of zalfgaas zonder antisepticum de betere keuze; zie wondcontactlaag of zalfgaas kiezen en, bij een geïnfecteerde chronische wond, antimicrobiële wondverbanden.

Wat de richtlijnen zeggen

De NHG-Behandelrichtlijn Traumatische wonden en bijtwonden adviseert wonden te reinigen met lauwwarm kraanwater zonder ontsmettingsmiddel, ook als de wond geïnfecteerd is, en ontraadt jodium- en honinggazen als wondbedekker omdat er geen bewijs is voor een betere genezing en er wel bijwerkingen zijn. De Richtlijn Wondzorg bij acute wonden vond dat jodiumhoudende producten de genezing niet lijken te remmen, maar ook dat reiniging met povidonjood 1% niet minder infecties gaf dan zoutoplossing. De conclusie voor de behandelkamer: povidonjood is geen routinemiddel voor elke wond, maar een gerichte keuze bij een geïnfecteerde of infectiegevoelige wond, bij brandwonden en als huiddesinfectans wanneer chloorhexidine niet kan.

Voorzorgen en contra-indicaties

  • Schildklier. Jodium wordt via de huid opgenomen. Toepassing op grote huidoppervlakken is gecontra-indiceerd bij hyperthyreoïdie en andere manifeste schildklieraandoeningen; bij langdurig gebruik op grote oppervlakken kan ook bij gezonde mensen de schildklierfunctie veranderen. Niet gebruiken rond een schildklierscintigrafie of behandeling met radioactief jodium.
  • Zwangerschap en borstvoeding. Het Farmacotherapeutisch Kompas ontraadt gebruik in de zwangerschap: de foetale schildklier neemt vanaf week 12 jodium op. Bij borstvoeding wordt langdurig gebruik of gebruik op grote oppervlakken ontraden; de bijsluiter van de oplossing adviseert de borstvoeding na gebruik minstens 24 uur te onderbreken.
  • Pasgeborenen en zuigelingen. Door de doorlaatbare huid is er meer kans op hypothyreoïdie; gebruik tot een minimum beperken en zo nodig de schildklierfunctie controleren.
  • Combinaties. Niet samen met kwikhoudende middelen (vorming van bijtende stoffen). Gelijktijdig gebruik met zilverhoudende producten, waterstofperoxide, taurolidine en enzymatische wondproducten vermindert de werking van beide. Direct na octenidine kan een voorbijgaande donkere verkleuring optreden.
  • Overgevoeligheid. Bij een bekende allergie voor jodium of povidon niet gebruiken.
  • Geen vervanging van tetanusprofylaxe.

Bewaren en houdbaarheid

Alle Betadine-vormen worden beneden 25 °C bewaard. De oplossing, scrub, zalf en shampoo zijn na openen 6 maanden houdbaar; noteer de openingsdatum op de verpakking. De kleine flesjes van 5 en 10 ml zijn voor eenmalig gebruik. Vlekken op textiel gaan er met water of azijn uit zolang ze vers zijn; gebruik een onderlegger bij het aanbrengen.

Gerelateerde producten

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen Betadine scrub en Betadine oplossing?

De scrub (75 mg/ml) is een zeep voor chirurgische handdesinfectie en preoperatief wassen, die wordt afgespoeld. De oplossing (100 mg/ml) wordt onverdund op wonden of op de huid aangebracht en blijft zitten tot ze droog is.

Mag Betadine op een open wond?

De oplossing en de zalf zijn geregistreerd voor snij-, schaaf- en brandwonden en voor oppervlakkig geïnfecteerde wonden. De NHG adviseert bij gewone traumatische wonden echter alleen reinigen met kraanwater en geen ontsmettingsmiddel; povidonjood is een keuze op indicatie.

Waarvoor is Betadine shampoo?

Voor de preventie van infectie van de hoofdhuid, bijvoorbeeld bij huidproblemen op het behaarde hoofd of ter voorbereiding op een ingreep aan het hoofd, op advies van de behandelaar.

Mag Betadine bij zwangerschap of bij een baby?

Gebruik in de zwangerschap wordt ontraden en bij pasgeborenen tot een minimum beperkt, vanwege de opname van jodium en het effect op de schildklier. Overleg met arts of apotheker.

Hoe lang is Betadine houdbaar na openen?

Zes maanden, bewaard beneden 25 °C.

Disclaimer

Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Povidonjood is een geneesmiddel; lees de bijsluiter en volg het advies van arts of apotheker en het lokale protocol. Productgegevens kunnen veranderen; controleer de actuele bijsluiter.

Previous article:
Next article: