Het woord drukverband wordt voor twee heel verschillende verbanden gebruikt. Bij een ernstig bloedende wond is een wonddrukverband bedoeld om de bloeding te stelpen: druk op de wond, met een steriel kompres en een zwachtel. Bij een verstuikte enkel of pols wordt "drukverband" in de volksmond gebruikt voor wat de Nederlandse eerstehulprichtlijnen sinds 2016 een steunverband noemen: een elastische zwachtel die rust en lichte steun geeft. Beide zijn iets anders dan een compressieverband bij een open been. Dit artikel beschrijft het materiaal en de stappen voor beide situaties, en wanneer 112 of de huisarts nodig is.
Kort samengevat
- Bloeding: eerst 10 minuten stevige druk met de handen op de wond, ledemaat omhoog, dan een wonddrukverband met een snelverband of steriel kompres en een zwachtel. Nooit het eerste verband weghalen; bij doorbloeden een tweede laag erover. Bel 112 bij een bloeding die niet te stelpen is.
- Verstuiking: een elastische zwachtel (ideaalzwachtel, cohesieve zwachtel) of buisverband als steunverband is volgens de NHG-Standaard een comfortmaatregel voor enkele dagen bij een distorsie; bij een enkelbandruptuur hoort tape of een brace.
- Een steunverband geeft lichte druk (onder 20 mmHg) en gaat 's nachts af. Een compressieverband bij veneuze insufficiëntie of oedeem is een andere behandeling met een gedefinieerde druk; zie zwachtelen en compressieverband.
- Bij elk verband aan een ledemaat: controleer vingers of tenen op kleur, warmte en gevoel; bij tintelen, blauw of wit worden of toenemende pijn het verband losser maken of verwijderen.
Drukverband bij een ernstige bloeding (wonddrukverband)
Bij een wond die blijft bloeden, is het doel de bloeding te stelpen door druk op de wond. De eerstehulprichtlijnen van het Rode Kruis geven de volgorde: bel 112 (of laat bellen) bij een ernstige bloeding, laat het slachtoffer zo mogelijk zelf op de wond drukken, druk anders zelf met de handen, bij voorkeur met een schoon kompres of stuk textiel ertussen, gedurende 10 minuten, en houd het ledemaat omhoog. Pas daarna wordt een wonddrukverband aangelegd, zodat de druk blijft bestaan zonder dat er iemand op de wond hoeft te drukken.
Materiaal
- Een snelverband: een steriel wondkussen met aan weerszijden een zwachtel in één verpakking, zodat de wond bedekt en het verband vastgezet kan worden zonder de wond aan te raken. Het Nederlandse snelverband is gevouwen verpakt; de internationale uitvoering is gerold. Gangbare nummers zijn nr. 1 (kompres 6 x 8 cm), nr. 2 (8 x 10 cm) en nr. 3 (10 x 12 cm), zoals het Nobamed snelverband gerold steriel 10 x 12 cm en het HEKA snelverband nr. 2.
- Of een steriel kompres plus een elastische zwachtel van 6 tot 8 cm (bijvoorbeeld een ideaalzwachtel 8 cm).
- Voor grote of sterk bloedende wonden een traumazwachtel (noodverband met geïntegreerd drukkussen), zoals de Firstcare traumazwachtel 10 cm; in de actuele Rode Kruis-richtlijn worden bij levensbedreigende bloedingen aan een ledemaat ook een tourniquet en hemostatisch verband genoemd, maar alleen voor wie daarin getraind is.
Stappen
- Blijf druk geven op de wond terwijl het materiaal wordt gepakt; laat het ledemaat hoog.
- Leg het wondkussen van het snelverband (of het steriele kompres) op de wond zonder de wondzijde aan te raken.
- Wikkel de zwachtel met stevige, gelijkmatige spanning over het kussen: begin met twee circulaire slagen om het kussen te fixeren, ga daarna in spiraalslagen met ruime overlap over het kussen heen, van de kant van de vingers of tenen richting het lichaam. De meeste druk hoort op het kussen te zitten.
- Zet het uiteinde vast met pleister of de sluiting van het snelverband.
- Bloedt het verband door, haal het dan niet weg: leg er extra kompressen en een tweede zwachtel overheen en blijf drukken tot de hulpdiensten er zijn. Het eerste verband verwijderen verstoort de stolling.
- Controleer vingers of tenen: worden ze wit, blauw of koud, of tintelen ze, dan zit het verband te strak. Maak het iets losser zonder de druk op de wond op te geven.
- Let op tekenen van shock (bleek, klam, snelle pols, sufheid) en geef die door aan 112.
Bij een kleine snijwond die na tien minuten druk stopt met bloeden, volstaat een pleister of een gaaskompres met fixatie; de keuze van het verband daarna staat in welk wondverband wanneer.
Drukverband bij een verstuiking (steunverband)
Bij een verstuikte enkel, pols of knie wordt vaak om een drukverband gevraagd. Bedoeld wordt dan een steunverband: een elastische zwachtel of buisverband die het gewricht lichte steun geeft en zwelling helpt beperken. De Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp gebruiken sinds 2016 de term steunverband en leggen het aan zonder synthetische watten. De NHG-Standaard Enkelbandletsel is nuchter over de waarde: bij een distorsie (band uitgerekt, niet gescheurd) is geen specifieke behandeling nodig; desgewenst kan enkele dagen een steunende elastische zwachtel worden gebruikt, en activiteiten worden binnen 1 tot 2 weken hervat. Bij een enkelbandruptuur is een elastische bandage comfortabel in de acute fase, maar geeft die minder steun dan tape of een brace; de standaard adviseert dan een functionele behandeling met tapebandage of enkelbrace gedurende 6 weken. Van koelen, compressie en hoogleggen is niet aangetoond dat ze de genezing versnellen; ze worden niet geadviseerd maar ook niet ontraden.
Materiaal
- Een ideaalzwachtel (korte rek, katoen) van 6 cm voor pols en hand, 8 cm voor enkel en 10 cm voor knie, zoals de Nobamed ideaalzwachtel korte rek 8 cm x 5 m. Wasbaar en herbruikbaar.
- Een cohesieve zwachtel die aan zichzelf hecht en geen clips nodig heeft, zoals de 3M Coban zelfhechtende zwachtel 7,5 cm (bevat latex) of Elastomull Haft.
- Een elastisch buisverband zoals Tubigrip, gekozen op omtrek van het gewricht en dubbel aangebracht; zie Tubigrip buisverband: maten en gebruik.
Stappen voor een enkel
- Zet de voet in 90° (tenen naar de neus) en houd die stand vast tijdens het zwachtelen.
- Begin met twee circulaire slagen om de voorvoet, net achter de tenen, met lichte spanning.
- Zwachtel in achtvormige slagen (spica's) om de enkel: van de voet schuin over de wreef naar boven de enkel, achter de hiel langs en terug naar de voet, met ongeveer de helft overlap per slag. Zorg dat de hiel en de enkelknobbels bedekt zijn zonder plooien.
- Vervolg met spiraalslagen tot een handbreedte boven de enkel en zet het uiteinde vast met pleister of clip (niet nodig bij een cohesieve zwachtel).
- De spanning is gelijkmatig en licht: het verband moet steun geven, niet afknellen. Bij de tenen hoort de druk iets hoger te zijn dan bovenaan, nooit andersom.
- Controleer na enkele minuten de tenen op kleur, warmte en gevoel. Doe het steunverband 's nachts af en leg het overdag opnieuw aan zolang dat prettig voelt, hooguit enkele dagen.
Voor een pols gelden dezelfde principes met een zwachtel van 6 cm: circulaire slagen om de hand, achtvormige slagen om de pols, spiraalslagen tot halverwege de onderarm. Neemt de zwelling of pijn na enkele dagen niet af, kan de patiënt niet op de voet staan of is er pijn op het bot bij de enkelknobbels, dan is beoordeling door de huisarts nodig (Ottawa-criteria voor röntgenonderzoek).
Drukverband, steunverband en compressieverband: het verschil
| Kenmerk | Wonddrukverband | Steunverband | Compressieverband |
|---|---|---|---|
| Doel | Bloeding stelpen | Rust en lichte steun na letsel | Veneuze druk en oedeem verminderen |
| Materiaal | Snelverband, kompres + zwachtel, traumazwachtel | Ideaalzwachtel, cohesieve zwachtel, buisverband | Korte rek, tweelaags systeem, kous |
| Druk | Stevig, plaatselijk op de wond | Licht, onder 20 mmHg | Gedefinieerd, 20 tot 60 mmHg op de enkel, aflopend naar de knie |
| Traject | Alleen rond de wond | Rond het gewricht | Van tenen tot knie |
| Duur | Tot professionele hulp | Enkele dagen, 's nachts af | Weken tot maanden, dag en nacht |
| Voorwaarde | Geen; wel 112 bij ernstige bloeding | Geen; wel controle doorbloeding | Enkel-armindex bekend, geschoolde zwachtelaar |
Gerelateerde producten
- Nobamed snelverband gerold steriel 10 x 12 cm, 10 stuks: ook in 6 x 8 en 8 x 10 cm.
- HEKA snelverband gerold nr. 2, 8 x 10 cm, 50 stuks: voordeelverpakking voor verbandtrommels.
- Firstcare traumazwachtel 10 cm x 4,5 m: noodverband met drukkussen voor ernstige bloedingen.
- Nobamed ideaalzwachtel korte rek 8 cm x 5 m, 10 rollen: steunverband voor enkel en pols, ook in 4, 6, 10 en 12 cm.
- 3M Coban zelfhechtende zwachtel 7,5 cm x 4,5 m: cohesief steunverband zonder clips.
- Mölnlycke Tubigrip buisverband D: buisverband voor een gemiddelde enkel of kleine knie.
Veelgestelde vragen
Hoe lang blijft een drukverband zitten?
Een wonddrukverband blijft zitten tot een zorgverlener de wond beoordeelt; haal het niet zelf weg, ook niet als het doorbloedt. Een steunverband bij een verstuiking wordt overdag gedragen zolang het prettig is, meestal enkele dagen, en gaat 's nachts af.
Wat te doen als een drukverband doorbloedt?
Laat het zitten, leg er extra kompressen en een tweede zwachtel overheen, houd het ledemaat omhoog en blijf drukken. Bel 112 als dat nog niet is gebeurd en de bloeding niet stopt.
Is een drukverband hetzelfde als een compressieverband?
Nee. Een drukverband stelpt een bloeding of geeft steun bij een verstuiking en is bedoeld voor dagen. Een compressieverband behandelt veneuze insufficiëntie of oedeem met een gedefinieerde druk van tenen tot knie, wordt door een geschoolde zorgverlener aangelegd na beoordeling van de enkel-armindex en wordt weken tot maanden gedragen.
Mag een drukverband om een verstuikte enkel 's nachts blijven zitten?
Een steunverband gaat 's nachts af. Alleen een compressieverband met korte rek of een tweelaags systeem, op voorschrift bij veneuze problemen, blijft dag en nacht zitten.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Bij een ernstige bloeding belt u 112; bij twijfel over een letsel raadpleegt u de huisarts. Volg de actuele eerstehulprichtlijnen, het lokale protocol en de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.
