De zilvernitraatstift, ook helsesteenstift of lapisstift genoemd, is een dun staafje met een punt van zilvernitraat en kaliumnitraat waarmee ongewenst weefsel wordt aangestipt: hypergranulatie ("wild vlees") in een wond of rond een stoma, sonde of katheter, een navelgranuloom bij een zuigeling, een wrat of voetwrat, en in handen van een zorgprofessional ook een oppervlakkige bloeding, een bloedneus of een afte. Het middel is sterk bijtend en kleurt huid en textiel zwart, dus het vraagt om een precieze techniek. Dit artikel volgt de Nederlandse gebruiksaanwijzing van de Avoca-stiften en -applicators (Mainit, 2025) en legt uit welke sterkte waarvoor dient, hoe het aanstippen gaat, wat de patiënt mag verwachten en wanneer zilvernitraat niet wordt gebruikt. Voor de plaats van zilvernitraat tussen de andere middelen in de behandelkamer: zie wondreiniging en huidantiseptica.
Kort samengevat
- Zilvernitraat werkt caustisch: het etst ongewenst weefsel weg en stelpt kleine bloedingen. Het is geen wondreiniger en geen antisepticum voor dagelijks gebruik.
- Zorgprofessionals gebruiken het volgens de gebruiksaanwijzing bij wratten en voetwratten, de resterende navelstreng (navelgranuloom), hypergranulatie, afteuze stomatitis, hemostase van oppervlakkige bloedingen en neusbloedingen. Patiënten zelf alleen bij wratten en voetwratten, met advies van apotheker of zorgverlener over de sterkte.
- Drie sterktes: 40% (stift, mildst), 75% (applicator) en 95% (stift en applicator). Gebruik de laagst mogelijke sterkte voor de aandoening.
- Techniek: punt 20 seconden bewegen in één druppel water, gezonde huid beschermen met vaseline, aanbrengen zonder wrijven of druk, laten drogen. Eens per 2 tot 3 dagen, niet langer dan 14 dagen.
- Een stift is voor één patiënt en meerdere toepassingen; een applicator (15 cm) is voor eenmalig gebruik. Niet bij de ogen, niet op genitale wratten, niet op gevoelige lichaamsdelen.
Wat zilvernitraat doet
Zilvernitraat is een zout dat in contact met vocht zilverionen afgeeft. Die binden aan eiwitten in het weefsel, waardoor het oppervlakkig afsterft en indroogt; de gebruiksaanwijzing spreekt van een caustisch (bijtend) effect. Diezelfde eigenschap stelpt kleine oppervlakkige bloedingen, bijvoorbeeld aan het neusslijmvlies. De werking wordt geregeld met de hoeveelheid water op de punt: een licht bevochtigde punt werkt gedoseerd, een te natte punt druipt en verzwakt. Het behandelde plekje kleurt na korte tijd zwart en droogt in de dagen erna in.
In ons assortiment zijn drie sterktes van Avoca opgenomen, met een vaste verhouding zilvernitraat en kaliumnitraat en een kleurcode op de verpakking: de stift 40% (40% zilvernitraat, 60% kaliumnitraat, rood), de applicator 75% (75/25, geel) en de stift 95% en applicator 95% (95/5, blauw). De 40% bestaat alleen als stift, de 75% alleen als applicator. Een hoger percentage etst sterker en sneller; de gebruiksaanwijzing adviseert zorgprofessionals de laagst mogelijke concentratie te kiezen voor de aandoening die wordt behandeld. De stiften en applicators zijn in Nederland op de markt als medisch hulpmiddel klasse IIa.
Stift of applicator
De caustische stift (40% en 95%) is bedoeld voor één patiënt en voor meerdere toepassingen op hetzelfde gebied. Tussen de toepassingen wordt de punt zorgvuldig gedroogd, anders blijft die oplossen en verzwakt hij; een stift wordt nooit bij een tweede patiënt gebruikt vanwege het infectierisico. De caustische applicator (75% en 95%, 15 cm, buigzaam) is voor eenmalig gebruik: na één toepassing weggooien. Voor een behandelkamer waar wisselende patiënten worden behandeld zijn applicators daarom de logische keuze; de stift past bij één patiënt met een behandelreeks van enkele weken.
Waarvoor de stift wordt gebruikt
Hypergranulatie in een wond of rond een stoma, sonde of nagel
Hypergranulatie is granulatieweefsel dat boven het niveau van de omliggende huid uitgroeit: glanzend, rood, vochtig en snel bloedend. Zolang het er is, kan de epitheellaag er niet overheen groeien en sluit de wond niet. Het komt voor bij chronische wonden, rond een PEG-sonde, suprapubische katheter of stoma, in de nagelriem bij een ingegroeide teennagel en bij piercings. Aanstippen met zilvernitraat is een van de manieren om het weefsel terug te brengen tot huidniveau; alternatieven zijn een schuimverband met druk, een lokaal corticosteroïd op voorschrift of chirurgisch verwijderen. In de behandelmodule van de Richtlijn Ingegroeide teennagel (2020) wordt zilvernitraat niet als behandeling genoemd; bij granulatieweefsel (stadium III) is daar een partiële nagelextractie met matrixdestructie de aanbevolen route. De keuze is aan de behandelaar.
Navelgranuloom bij zuigelingen
Blijft de navel na het afvallen van de stomp nat en zit er een rood bolletje weefsel, dan is er een navelgranuloom. De jeugdgezondheidszorg adviseert behandeling als de navel op de leeftijd van vier weken nog vochtig is, en biedt twee gelijkwaardige routes aan: thuis tweemaal daags een mespuntje keukenzout (zonder jodium) op het granuloom, tot het na enkele dagen is ingedroogd, of aanstippen met zilvernitraat op het consultatiebureau. Bij het aanstippen smeert de jeugdarts of jeugdverpleegkundige de huid rondom de navel in met vaseline, stipt het granuloom aan met de stift en herhaalt dat na 3 tot 4 dagen als de navel nat blijft; meestal zijn één tot drie behandelingen nodig. Na het aanstippen gaat de baby 24 uur niet in bad, en er kunnen bruine vlekjes rond de navel ontstaan die vanzelf verdwijnen. De JGZ omschrijft de behandeling als niet pijnlijk. De fabrikant kent geen leeftijdsgrens, maar geeft bij zeer jonge kinderen de voorkeur aan de 40%-stift; gebruik bij kinderen gebeurt volgens de gebruiksaanwijzing altijd door een volwassene of zorgprofessional.
Wratten en voetwratten
Wratten en voetwratten zijn de enige indicatie waarvoor de gebruiksaanwijzing zelfbehandeling door de patiënt toestaat, met advies van apotheker of zorgverlener over de sterkte. Genitale wratten zijn uitdrukkelijk uitgesloten.
Bloedingen, bloedneus en aften (zorgprofessional)
De gebruiksaanwijzing noemt voor zorgprofessionals ook hemostase van oppervlakkige bloedingen, neusbloedingen en afteuze stomatitis. Toepassing op het mondslijmvlies (niet voorbij de keelholte) en in de neusholte is daarbij toegestaan; bij gebruik in de mond mag niets van de punt worden ingeslikt. Het dichtbranden van een bloedende plek op het neusseptum gebeurt door een arts of daarin geschoolde professional; de fabrikant adviseert het septum niet aan beide zijden tegelijk te behandelen vanwege het risico op een perforatie.
Techniek: zo wordt aangestipt
Onderstaande stappen volgen de gebruiksaanwijzing (Mainit, 2025); het lokale protocol en de instructie van de behandelaar gaan voor.
- Voorbereiden. Reinig het gebied met water en dep droog. Leg een onderlegger neer: zilvernitraat geeft bruinzwarte vlekken op textiel, hout, keramiek en kunststof die met gewone was- en schoonmaakmiddelen niet verdwijnen. Draag handschoenen.
- Huid beschermen. Breng een dun laagje vaseline aan op de gezonde huid rondom het te behandelen weefsel, zodat de stift daar niet kan inwerken.
- Punt bevochtigen. Doe één druppel schoon water op een niet-absorberend oppervlak (bijvoorbeeld een omgekeerd glas) en beweeg de punt daar ongeveer 20 seconden zachtjes in. Gebruik geen zoutoplossing en geen water waarvan bekend is dat het zout of chloride bevat: chloride vermindert de werking. Te veel water maakt de punt slap en doet hem afbreken.
- Aanbrengen zonder wrijven of druk. Breng het water van de punt over op het granulatieweefsel of de wrat, zodat het hele te behandelen gebied bedekt is. Niet wrijven en geen druk zetten: de punt breekt gemakkelijk en het middel verspreidt zich dan over gezonde huid. Blijf binnen het doelweefsel.
- Laten drogen. Laat het gebied aan de lucht drogen; het kleurt na korte tijd zwart. Komt er per ongeluk zilvernitraat op gezonde huid, spoel dan direct met stromend water en een spons; een donkere verkleuring die toch ontstaat, vervaagt in circa 10 tot 14 dagen. Volgens de fabrikant neutraliseert spoelen met NaCl 0,9% de reactie.
- Afdekken en drogen van de stift. Dek de plek zo nodig af met een niet-verklevend verband. Droog bij een stift de punt zorgvuldig voordat hij terug in de koker gaat; gooi een applicator weg.
- Herhalen. Breng eens per 2 tot 3 dagen opnieuw aan tot het gewenste resultaat is bereikt; er kunnen meerdere toepassingen nodig zijn. Niet langer dan 14 dagen gebruiken; is er dan geen verbetering, dan beoordeelt een arts de plek opnieuw. Bij een navelgranuloom hanteert de JGZ herhaling na 3 tot 4 dagen.
Bewaar stiften en applicators in de originele verpakking, beschermd tegen licht en vocht, bij 5 tot 25 °C en buiten bereik van kinderen. Een punt die door licht donker is geworden, werkt nog wel; een punt die vocht heeft opgenomen, niet meer.
Doet aanstippen pijn, en wat ziet de patiënt
De gebruiksaanwijzing noemt pijn als mogelijke bijwerking, die zo nodig met een vrij verkrijgbare pijnstiller kan worden verlicht. Meestal gaat het om een kortdurend brandend of prikkend gevoel; bij een navelgranuloom omschrijft de JGZ de behandeling als niet pijnlijk. Raakt de stift gezonde huid, dan brandt dat wel en ontstaat daar een oppervlakkige etsplek, vandaar de vaseline. De behandelde plek kleurt zwart, de omliggende huid kan tijdelijk bruin verkleuren en dat trekt in ongeveer twee weken weg. Vlekken in kleding en op meubels zijn blijvend.
Wanneer niet, en waar op letten
- Niet bij de ogen, niet op genitale wratten en niet op gevoelige lichaamsdelen. Komt er zilvernitraat in het oog, dan minstens vijf minuten spoelen met water en een arts raadplegen.
- Niet bij overgevoeligheid voor zilvernitraat of kaliumnitraat.
- Kinderen en kwetsbare mensen: alleen toegepast door een volwassene of zorgprofessional. Bij zwangerschap of borstvoeding eerst arts of apotheker raadplegen.
- Niet doorslikken. Inslikken van (delen van) de punt geeft pijn in mond en keel, speekselvloed, diarree en zwart gekleurd braaksel; direct medische hulp zoeken.
- Niet langdurig of op grote oppervlakken. De Britse productinformatie van de fabrikant noemt als zeer zeldzame bijwerkingen argyrie (blijvende grijsverkleuring van de huid) bij chronisch gebruik op slijmvliezen of open wonden, en methemoglobinemie door opname van nitriet in sommige wonden.
- Niet combineren met povidonjood op dezelfde plek: zilverzouten en povidonjood zijn onverenigbaar.
- Bloedende of verdachte laesies die na 14 dagen niet reageren, worden niet blijvend aangestipt maar beoordeeld: hypergranulatie kan ook een maligniteit of een lichaamsvreemd voorwerp maskeren.
Gerelateerde producten
- Avoca zilvernitraatstift 40%: mildste sterkte, stift voor één patiënt; voorkeur bij zuigelingen.
- Avoca zilvernitraat applicator 75%, 15 cm, 10 x 10 stuks en 100 stuks: eenmalig gebruik, gangbare sterkte voor hypergranulatie.
- Avoca zilvernitraatstift 95% en applicator 95%, 100 stuks: krachtigste sterkte.
- B. Braun NaCl 0,9% Ecolav 30 ml: om na te spoelen en de reactie te neutraliseren.
- Mölnlycke Mepitel: niet-verklevende wondcontactlaag voor het afdekken; zie ook wondcontactlaag of zalfgaas kiezen.
Veelgestelde vragen
Wat doet zilvernitraat op een wond?
Het etst overtollig granulatieweefsel weg, zodat de huid over de wond kan groeien, en het stelpt kleine oppervlakkige bloedingen. Het reinigt of desinfecteert de wond niet en wordt alleen op het uitstekende weefsel aangebracht, nooit over de hele wond.
Waar is zilvernitraat goed voor?
Voor hypergranulatie in wonden en rond stoma's, sondes, katheters en nagels, voor het navelgranuloom bij zuigelingen, voor wratten en voetwratten, en in handen van een zorgprofessional voor oppervlakkige bloedingen, bloedneuzen en aften.
Doet aanstippen met zilvernitraat pijn?
Meestal geeft het een kortdurend brandend gevoel; de fabrikant noemt pijn als mogelijke bijwerking. Bij een navelgranuloom omschrijft de JGZ de behandeling als niet pijnlijk. Op gezonde huid brandt het wel, daarom wordt die met vaseline beschermd.
Wat doet zilvernitraat met de huid?
Het kleurt de behandelde plek zwart; huid eromheen die per ongeluk is geraakt, kan bruin verkleuren en dat vervaagt in 10 tot 14 dagen. Op gezonde huid ontstaat een oppervlakkige etsplek. Bij chronisch gebruik op slijmvliezen of open wonden kan zeer zelden een blijvende grijsverkleuring (argyrie) ontstaan.
Welke sterkte: 40, 75 of 95%?
Hoe hoger het percentage, hoe sterker en sneller de etsing. De gebruiksaanwijzing adviseert de laagst mogelijke sterkte voor de aandoening; de 40%-stift heeft de voorkeur bij zuigelingen, de 75%-applicator is gangbaar voor hypergranulatie, de 95% is de krachtigste.
Hoe vaak mag zilvernitraat worden aangebracht?
Eens per 2 tot 3 dagen tot het gewenste resultaat, en niet langer dan 14 dagen. Is er dan geen verbetering, dan beoordeelt een arts de plek.
Disclaimer
Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Volg de gebruiksaanwijzing van de fabrikant en het lokale protocol; bij twijfel over een plekje, wond of behandeling raadpleegt u de behandelend arts of apotheker.






