Zoeken

Skin tears en huidletsel door pleisters (MARSI): voorkomen, indelen en verzorgen

7 oktober 2026

Een bewoner stoot met de onderarm tegen het bedhek en er hangt een lap huid los. Een pleister wordt van een dunne, perkamentachtige huid getrokken en de opperhuid komt mee. Twee alledaagse voorvallen in de ouderenzorg, met één gemeenschappelijke oorzaak: een huid die door leeftijd, medicatie of ziekte zijn stevigheid heeft verloren. Het eerste heet een skin tear, het tweede valt onder MARSI, huidletsel door medische kleefstoffen. Beide zijn grotendeels te voorkomen en genezen bij een goede eerste behandeling in twee tot drie weken; verkeerd behandeld worden het chronische wonden. Dit artikel volgt de V&VN-richtlijn Skin tears (2025), de ISTAP-classificatie en de internationale MARSI-consensus (McNichol 2013, geactualiseerd in 2024), en vertaalt die naar materiaal en handelingen.

Kort samengevat

  • Skin tear: een traumatische wond door wrijving, schuiven of het verwijderen van een pleister, meestal op armen en handen, ingedeeld in type 1 (flap dekt de wond), type 2 (flap dekt de wond deels) en type 3 (flap ontbreekt).
  • Eerste hulp: spoelen met lauw kraanwater, minimaal 10 minuten drukken, flap terugleggen, een siliconen wondcontactlaag als primair verband, absorberend verband erover, fixeren met een rekbaar fixatiewindsel. Geen tape, geen hechtstrips, geen hydrocolloïd of folie, geen hechtingen of lijm.
  • Verband laten zitten: de contactlaag blijft bij voorkeur de eerste week liggen; controleren gebeurt er doorheen. Een pijl op het verband geeft de verwijderrichting aan, met de flap mee.
  • MARSI: roodheid, blaren, ontvelling of een scheur die langer dan 30 minuten na het verwijderen van een pleister zichtbaar blijft. Voorkomen door de minst agressieve kleefstof (siliconen), aanbrengen zonder rek, verwijderen laag en langzaam en een barrièrefilm onder acrylaatkleefstof op risicohuid.
  • Preventie die bewezen werkt: de huid tweemaal daags invetten met een neutrale crème halveerde bijna het aantal skin tears in een verpleeghuisstudie (Carville 2014).

Wat een skin tear is en hoe hij wordt ingedeeld

De internationale werkgroep ISTAP omschrijft een skin tear als een traumatische wond door mechanische krachten, inclusief het verwijderen van kleefpleisters, waarbij de flap en het letsel niet dieper gaan dan de subcutis. De V&VN hanteert een vergelijkbare definitie, gebruikt de ISTAP-indeling en spreekt ook van huidscheur of lapwond; een gewone scheurwond, die dieper de weke delen in gaat, is iets anders. Tot 70 à 80 procent van de skin tears zit op handen en armen; de onderbenen volgen. De indeling van ISTAP (2018) is eenvoudig en bepaalt de aanpak:

TypeKenmerkBetekenis voor de zorg
Type 1Geen huidverlies; de flap kan worden teruggelegd en bedekt het hele wondbedFlap terugleggen en beschermen; geneest doorgaans het snelst
Type 2Gedeeltelijk flapverlies; de flap bedekt het wondbed niet volledigFlap terugleggen, open deel als oppervlakkige wond behandelen
Type 3Volledig flapverlies; het hele wondbed ligt blootWondspecialist inschakelen; langere genezing

Hoe vaak het voorkomt, is in Nederland niet gemeten; de V&VN stelt dat er geen landelijke cijfers zijn. Internationale metingen geven 4,5 tot 19,5% van de wonden bij thuiswonenden (alle leeftijden) en sterk uiteenlopende cijfers in de langdurige zorg. De richtlijn noemt als alarmsignalen van een kwetsbare huid: grote blauwe plekken (ecchymose, seniele purpura), hematomen met zwelling, perkamenthuid, witte stervormige littekentjes en een eerdere skin tear. Wie daar bovendien ADL-afhankelijk is, valt of stoot, prednison of sterke lokale corticosteroïden gebruikt, met een rollator of rolstoel loopt of compressiekousen draagt, loopt extra risico. Bloedverdunners maken een skin tear niet waarschijnlijker, wel bloederiger.

Eerste hulp bij een skin tear: het stappenplan van de V&VN

  1. Reinigen met lauw, stromend kraanwater, ook de onderkant van de flap; deppend drogen, niet wrijven. Kraanwater is voor deze wonden gelijkwaardig aan NaCl 0,9%.
  2. Bloeding stelpen: minimaal 10 minuten onafgebroken druk met een gaas, het lichaamsdeel boven harthoogte; tussendoor niet kijken. Bij bloedverdunners duurt dit langer.
  3. Type bepalen en noteren (1, 2 of 3), met locatie, oorzaak en afmetingen.
  4. Flap terugleggen, zo snel mogelijk, voorzichtig en zonder kracht, met een gehandschoende vinger, de punt van een vochtig gaas of een pincet, strak en vlak over het wondbed. De flap werkt als een lichaamseigen verband.
  5. Siliconen wondcontactlaag als primair verband, ongeacht het type, zoals de Mölnlycke Mepitel One wondcontactlaag 9 x 10 cm: met een zachte siliconen kleeflaag aan één zijde, transparant en geperforeerd, hecht niet aan het wondbed en mag tot 14 dagen blijven liggen. Laat het verband minimaal 2 cm over de wondrand uitsteken.
  6. Absorberend verband erover als de wond vocht afgeeft (een gaaskompres volstaat) en fixeren met een rekbaar fixatiewindsel zoals Nobafix 6 cm x 4 m of een buisverband zoals Tubifast 2-Way Stretch. Geen tape of pleister op de kwetsbare huid en geen cohesief zelfhechtend windsel: dat snoert en geeft te veel druk.
  7. Pijl tekenen op het verband in de richting waarin het straks wordt verwijderd, met de flap mee en nooit ertegenin, en dat ook in het dossier zetten.

De contactlaag blijft bij voorkeur de hele eerste week liggen, tenzij het wondvocht troebel wordt; de Richtlijn Wondzorg van de NVvH adviseert het primaire verband minimaal 5 tot 7 dagen in situ te laten zodat de opperhuid van de flap weer aan de dermis hecht. Controleren gebeurt door de transparante laag heen, zonder hem op te lichten. Het absorberende verband wordt de eerste drie dagen dagelijks vervangen, daarna minimaal driemaal per week. Een geïnfecteerde skin tear of een wond die na drie weken niet verbetert, hoort bij de wondspecialist of arts. Dat geldt ook voor type 3, een wond groter dan 5 x 5 cm, een flap die niet hecht of niet vitaal is, en een vervuilde buitenwond (tetanusstatus via de huisarts).

Wat niet op een skin tear hoort

De V&VN en ISTAP zijn eensgezind over wat schade doet. Hydrocolloïd en transparante folie kleven te sterk en veroorzaken bij het verwijderen een nieuwe skin tear. Vet gaas is niet transparant, verschuift de flap en moet elke 24 uur worden gewisseld. Schuimverband en hydrofiber horen niet in de acute fase, omdat de wond dan niet zichtbaar is zonder het verband te verwijderen. Een dun siliconen schuimverband kan later, als secundair verband over de contactlaag of bij een type 2 of 3 die vocht afgeeft, zoals de Mepilex Lite 10 x 10 cm. Hechtstrips (Steri-Strip, Leukostrip) worden sinds de ISTAP-productgids van 2016 niet meer aanbevolen: ze zijn bij het verwijderen te agressief voor de flap. Nietjes, hechtingen en huidlijm horen evenmin thuis op kwetsbare huid; hechtingen houden op de dunne huid niet en geven bij het verwijderen nieuwe schade. Gaas als absorberende laag over de contactlaag mag wel.

MARSI: huidletsel door pleisters en tape

MARSI (medical adhesive-related skin injury) is de verzamelnaam voor huidschade door elk product met een medische kleeflaag: pleisters, fixatietape, wondverbanden, infuusfolie, elektroden, stomaplaten en medicatiepleisters. De internationale consensus (McNichol 2013, bevestigd in 2024) spreekt van MARSI als roodheid of een andere huidafwijking langer dan 30 minuten na het verwijderen zichtbaar blijft. Er zijn drie groepen: mechanisch letsel (huidstripping waarbij lagen opperhuid meekomen en de huid glanzend achterblijft, spanningsblaren door een te strak of onder rek aangebrachte pleister, en skin tears), dermatitis (irritatief of allergisch) en overig (maceratie onder de pleister, folliculitis). In een meting op twee gewone ziekenhuisafdelingen had gemiddeld 13% van de patiënten op een willekeurige dag zulk letsel (Farris 2015); bij oncologiepatiënten met een PICC-lijn bijna 30% (Zhao 2018). Ouderen, kinderen, patiënten met oedeem of een droge huid, langdurig corticosteroïdgebruik en herhaald plakken op dezelfde plek verhogen het risico.

De preventie draait om vier keuzes. Ten eerste de huidvoorbereiding: schoon en volledig droog, haar knippen in plaats van scheren, geen lotion of crème vlak voor het plakken, en op risicohuid een alcoholvrije barrièrefilm zoals de Cavilon niet-prikkende barrièrefilm die volledig droogt voordat de pleister erop komt. Ten tweede de kleefstof: niet meer kleefkracht dan nodig. Acrylaatkleefstof is het meest gebruikt en het meest met MARSI geassocieerd; zachtsiliconen kleeflagen hechten minder aan de huidporiën en laten los zonder de opperhuid mee te nemen. Voor fragiele huid zijn er siliconen fixatietape zoals Mepitac 2 cm x 3 m, siliconen fixatievlies zoals Hypafix Skin Sensitive 10 cm x 5 m en eilandpleisters zoals Leukomed skin sensitive 8 x 10 cm. Ten derde het aanbrengen: zonder spanning of rek, zonder plooien, en niet strak over een gewricht of een plek waar zwelling kan ontstaan; een uitgerekte pleister trekt de huid samen en geeft een spanningsblaar. Ten vierde het verwijderen: de rand losmaken, de pleister laag en langzaam over zichzelf terugvouwen in de richting van de haargroei, terwijl de andere hand de huid bij de losrand ondersteunt; nooit recht omhoog trekken. Een kleefverwijderaar zoals de Smith+Nephew Remove doekjes (op basis van een glycolether en isoparaffine, zonder ethanol of isopropanol) helpt bij sterk klevende lagen; de MARSI-consensus geeft op fragiele huid de voorkeur aan een verwijderaar op siliconenbasis. Residu eerst verwijderen voordat een nieuwe pleister wordt geplakt. Het infuusverband, dat wekelijks op dezelfde plek terugkomt, is de klassieke MARSI-bron; zie infuuspleister kiezen en wisselen.

Voorkomen: de huid sterker maken en de omgeving veiliger

Bij skin tears ligt de winst in preventie. In een gerandomiseerde studie op instellingsniveau in veertien Australische verpleeghuizen (Carville 2014, 980 bedden) daalde het aantal skin tears van 10,6 naar 5,8 per 1.000 bewonerdagen door de armen en benen tweemaal daags in te smeren met een pH-neutrale, parfumvrije crème. De V&VN neemt dat over: minimaal tweemaal per dag een neutrale vettende crème of zalf (bijvoorbeeld cetomacrogolcrème uit de apotheek); ISTAP adviseert dat na het wassen op een nog licht vochtige huid. Wassen gebeurt met water alleen of met een verzorgend wasproduct; zeep en geparfumeerde lotions drogen uit. De omgeving en de handelingen doen de rest:

  • nagels van cliënt en zorgverlener kort; geen sieraden of horloge tijdens de zorg;
  • lange mouwen en broekspijpen bij tuinieren en in de rolstoel; scheen- en armbeschermers of buisverband bij herhaald stoten;
  • schuimband of beschermers op scherpe randen van meubels en bedhekken; voetsteunen van de rolstoel weg bij een transfer;
  • transfers met glijzeil of tillift in plaats van trekken aan de armen; een aantrekhulp bij compressiekousen;
  • valpreventie via de ergotherapeut;
  • op zo'n huid geen tape of sterk klevende pleister: de siliconen variant, of fixeren met een windsel of buisverband.

Registreren en overdragen

Elke skin tear wordt genoteerd met datum, type, locatie, oorzaak en afmetingen, en de verwijderrichting van het verband staat in het dossier én op het verband. Bij MARSI horen ook de gebruikte pleister en een eventuele overgevoeligheid in het dossier, zodat een volgende zorgverlener een andere kleefstof kiest. Wondverband bij een skin tear van type 1 of 2 wordt in Nederland pas vergoed bij een complexe wond (V&VN: type 3; verzekeraars: behandeling langer dan 14 tot 21 dagen); de eerste dagen komen de materialen voor rekening van de cliënt of de instelling. Welk verband bij een langer openliggende wond past, staat in welk wondverband wanneer en wondcontactlaag of zalfgaas kiezen; de bescherming van de huid rond wonden en onder pleisters in het artikel over barrièrecrème, barrièrefilm en cyanoacrylaat-huidbeschermer.

Gerelateerde producten

Voor de eerste hulp bij een skin tear en voor het plakken op een kwetsbare huid staan de volgende producten in ons assortiment; we denken graag mee over een vaste set voor de wondkar of de wijkverpleegtas.

Veelgestelde vragen

Mag een skin tear met hechtstrips worden gesloten?

Nee. ISTAP en de V&VN raden hechtstrips af, net als hechtingen, nietjes en huidlijm: bij het verwijderen of door spanning op de kwetsbare huid ontstaat een nieuwe scheur. De flap wordt teruggelegd en op zijn plaats gehouden door de siliconen wondcontactlaag.

Hoe lang duurt de genezing van een skin tear?

Een ongecompliceerde skin tear geneest volgens ISTAP binnen vier weken; een type 1 waarbij de flap goed hecht vaak binnen twee weken. Verbetert de wond na drie weken niet of gaat hij achteruit, dan is een beoordeling door de wondspecialist of arts nodig.

Wanneer is een pleisterreactie MARSI en wanneer gewoon roodheid?

Roodheid die binnen een half uur na het verwijderen verdwijnt, is een normale reactie. Blijft roodheid langer dan 30 minuten zichtbaar, of ontstaan blaren, ontvelling of een scheur, dan is het MARSI en is een andere kleefstof of een barrièrefilm nodig.

Welke pleister past op een dunne, kwetsbare huid?

Een pleister of tape met een zachtsiliconen kleeflaag, aangebracht zonder rek en verwijderd laag en langzaam. Waar mogelijk is helemaal niet plakken beter: fixeren met een rekbaar windsel of buisverband.

Disclaimer

Dit artikel biedt algemene informatie en geen medisch advies. Bij een geïnfecteerde, grote of niet genezende skin tear en bij twijfel over de tetanusstatus beslist de behandelend arts of wondspecialist over de behandeling.

Previous article:
Next article: